Định hướng sự căn chỉnh trong các hệ thống AI dưới dạng hàng hóa công cộng kỹ thuật số - DPG (Digital Public Goods)

Navigating Alignment in AI Systems as DPGs

June 23, 2026

Authors: Lea Gimpel, Director of Policy and AI Lead, DPGA Secretariat; Ricardo Mirón Torres, Chief Technology Officer, DPGA Secretariat

Theo: https://www.digitalpublicgoods.net/blog/navigating-alignment-in-ai-systems-as-dpgs

Bài được đưa lên Internet ngày: 23/06/2026

Định hướng sự căn chỉnh trong các hệ thống AI dưới dạng hàng hóa công cộng kỹ thuật số - DPG (Digital Public Goods)

Trong khuôn khổ Tuần lễ Nguồn mở của Liên Hợp Quốc tại New York năm nay, nhiều cuộc thảo luận sẽ đề cập đến AI như một cơ hội lớn cũng như một thách thức đối với các hàng hóa công kỹ thuật số – DPG (Digital Public Goods) và hệ sinh thái nguồn mở rộng lớn hơn. Đồng thời, cuộc tranh luận về việc liệu các hệ thống AI có mang đặc điểm của DPG hay không vẫn đang tiếp diễn; cuộc thảo luận này vượt ra ngoài khuôn khổ Tiêu chuẩn DPG nhưng vẫn dựa trên định nghĩa của OSI về AI nguồn mở (bản dịch sang tiếng Việt). G7 gần đây cũng đã công bố tầm nhìn về tính mở trong các hệ thống AI (bản dịch sang tiếng Việt), bao gồm việc mô tả các yếu tố xác định những cấp độ mở khác nhau. Thực tế là hiện nay chưa có sự đồng thuận toàn cầu về ý nghĩa thực sự của tính mở trong các hệ thống AI.

Tại Ban Thư ký DPGA, chúng tôi tập trung vào việc hiện thực hóa các cam kết của Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu – GDC (Global Digital Compact) (bản dịch sang tiếng Việt) nhằm "phát triển, phổ biến và duy trì – thông qua sự hợp tác đa bên – [...] dữ liệu mở [và] các mô hình trí tuệ nhân tạo mở" để góp phần đạt được các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) vào năm 2030. Tuy nhiên, việc chuyển đổi những tham vọng cấp cao này thành các hoạt động thực tiễn là một phần của quy trình triển khai đầy phức tạp.

Hoan nghênh cuộc tranh luận đang diễn ra này như một bước tiến quan trọng, chúng tôi hướng sự chú ý đến báo cáo mới do Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) – một thành viên của DPGA – đặt hàng thực hiện, có tiêu đề: "Các hệ thống AI là Hàng hóa công kỹ thuật số: Bằng chứng và Khuyến nghị từ Đánh giá Đa bên". Báo cáo này được Đại học Liên Hợp Quốc tại Ma Cao (UNU Macau) phối hợp với Văn phòng Liên Hợp Quốc về Công nghệ Kỹ thuật số và Công nghệ Mới nổi (UN ODET) thực hiện và được công bố vào thời điểm then chốt. Báo cáo cung cấp những thông tin đầu vào giá trị cho quy trình thiết lập tiêu chuẩn mà chúng tôi đang thực hiện, trong bối trình chúng tôi xem xét cách áp dụng điều khoản về dữ liệu mở của Tiêu chuẩn DPG đối với các hệ thống AI, một năm sau lần cập nhật gần nhất.

Sự phù hợp chiến lược với Tiêu chuẩn DPG và công việc của Ban Thư ký DPGA

Khi Ban Thư ký DPGA cập nhật (bản dịch sang tiếng Việt). Tiêu chuẩn DPG dành cho các hệ thống AI vào năm 2025—sau quá trình tham vấn sâu rộng trong Cộng đồng Thực hành AI do chúng tôi phối hợp tổ chức cùng UNICEF—chúng tôi đã chủ động đặt ra một tiêu chuẩn cao với những mục tiêu đầy tham vọng. Chúng tôi muốn chuyển hướng thảo luận từ việc coi AI là một công nghệ riêng lẻ sang cách nhìn nhận toàn diện về AI như một hệ thống kết hợp giữa yếu tố xã hội và kỹ thuật (socio-technical system).

Báo cáo "Các hệ thống AI là Hàng hóa Công kỹ thuật số" (AI Systems as Digital Public Goods) hiện đã được công bố; báo cáo này trình bày các khuyến nghị dựa trên mô hình ghi nhớ SAFE (viết tắt của Standard - Tiêu chuẩn, Accountability - Trách nhiệm giải trình, Finance - Tài chính, và Equity - Công bằng) và thẳng thắn thừa nhận rằng một số khuyến nghị nằm ngoài phạm vi nhiệm vụ hiện tại của Ban Thư ký DPGA. Tuy nhiên, các khuyến nghị này vẫn mang lại giá trị to lớn vì chúng đại diện cho những trách nhiệm ở cấp độ hệ sinh thái, đòi hỏi sự chung tay của các ngân hàng phát triển đa phương, các nhà tài trợ, chính phủ và các cơ quan thiết lập tiêu chuẩn.

Dưới đây là sự đối chiếu giữa các khuyến nghị đó với Tiêu chuẩn DPG hiện hành, cũng như những điểm mà chúng tôi đã đáp ứng được các yêu cầu đề xuất hoặc có quan điểm khác biệt.

Các khuyến nghị về Tiêu chuẩn DPG

Các yêu cầu ở cấp độ hệ sinh thái

Điểm khác biệt trong quan điểm của chúng tôi: Coi tính mở là một ngưỡng chuẩn thay vì một dải mức độ

Khuyến nghị chính về tính mở trong báo cáo do ADB ủy quyền là sử dụng Khung Tính mở Mô hình – MOF (Model Openness Framework) như một ngôn ngữ chung để mô tả rõ ràng các mức độ mở, "thay vì dùng nó như một thước đo đạt/không đạt mang tính tuyệt đối"; đồng thời kết hợp với một lộ trình quản trị cho phép truy cập có kiểm soát tới các dữ liệu nhạy cảm. Đây chính là điểm mà phương pháp tiếp cận được đề xuất khác biệt rõ rệt nhất so với Tiêu chuẩn DPG hiện hành.

Như đã đề cập, chúng tôi cũng sử dụng MOF nhưng không coi đó là một dải mức độ tăng dần. Tiêu chuẩn DPG thiết lập một ngưỡng cụ thể: một hệ thống AI hoặc là DPG hoặc không phải là DPG, và ranh giới đó nằm ở mức yêu cầu cao nhất—đòi hỏi phải có dữ liệu huấn luyện mở bên cạnh mã nguồn và trọng số mở. Đó là một quyết định có chủ đích, như chúng tôi đã giải thích khi cập nhật Tiêu chuẩn (bản dịch sang tiếng Việt): dữ liệu huấn luyện là yếu tố đầu vào giúp duy trì ý nghĩa của các nguyên tắc như tính phù hợp với SDG, tính độc lập với nền tảng và nguyên tắc "không gây hại"; một cách tiếp cận nới lỏng hơn sẽ âm thầm làm suy yếu những nền tảng cốt lõi này của hàng hóa công cộng kỹ thuật số.

Sự đánh đổi là điều tất yếu: tiêu chuẩn cao đồng nghĩa với việc hiện tại có ít hệ thống AI đạt yêu cầu hơn, và một số hệ thống thực sự hữu ích được huấn luyện trên dữ liệu nhạy cảm sẽ chưa thể đáp ứng tiêu chuẩn này vào lúc này. Ban Thư ký DPGA, sau khi tham vấn các chuyên gia, tin tưởng mạnh mẽ rằng trong bối cảnh hiện nay, giải pháp không phải là hạ thấp tiêu chuẩn ngay từ đầu; thay vào đó, cần xây dựng các công cụ quản trị và quản lý dữ liệu để cho phép Tiêu chuẩn DPG phát triển một cách có trách nhiệm – đây chính là vấn đề mà chúng tôi đang xem xét lại sau một năm triển khai. Theo tinh thần đó, chúng tôi hoan nghênh báo cáo mới này như một nguồn thông tin tham khảo giá trị.

"Sau khi tham gia quá trình tham vấn cho báo cáo, điều khiến tôi thực sự hào hứng là mục tiêu chung mà báo cáo hướng tới cũng giống như Tiêu chuẩn DPG — đó là tạo ra các hệ thống AI thực sự được quản trị vì lợi ích công cộng, chứ không chỉ đơn thuần được phát hành theo một giấy phép mở. Dù có những điểm khác biệt trong cách tiếp cận, nhưng thành thật mà nói, chính những điểm khác biệt đó lại là nơi sẽ diễn ra những hoạt động thú vị và quan trọng đối với hệ sinh thái DPG." — Ricardo Mirón Torres, Giám đốc Công nghệ, Ban Thư ký DPGA

Hướng đi tiếp theo

Việc hiện thực hóa Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu (Global Digital Compact) (bản dịch sang tiếng Việt) là một hành trình chung của tất cả các bên. Ban Thư ký DPGA mời gọi toàn bộ hệ sinh thái nguồn mở và DPG cùng tích cực theo dõi quá trình chúng tôi xây dựng Tiêu chuẩn DPG cho AI cũng như Bộ sưu tập DPG cho AI sắp ra mắt trên GitHub. Hãy cùng chúng tôi ủng hộ các sáng kiến ​​của các thành viên và chủ sở hữu sản phẩm DPG, đồng thời chung tay xây dựng một tương lai kỹ thuật số công bằng, đảm bảo chủ quyền và tôn trọng các quyền con người.