Các hệ thống AI dưới dạng hàng hóa công kỹ thuật số – tìm hiểu sâu về ý nghĩa của khái niệm này từ góc độ kỹ thuật hơn một chút.

AI systems as digital public goods - a dive into what this means from a slightly more technical perspective

May 21, 2025

Ricardo Mirón Torres, Chief Technology Officer, DPGA Secretariat

Theo: https://www.digitalpublicgoods.net/blog/ai-systems-as-dpgs

Bài được đưa lên Internet ngày: 21/03/2025

DPGA hiện đang tiếp nhận hồ sơ đăng ký cho các hệ thống AI! Bài viết này cung cấp cái nhìn tổng quan thực tiễn cùng mô tả chi tiết về các yêu cầu nêu trong Tiêu chuẩn DPG (DPG Standard) mà một hệ thống AI cần đáp ứng để được công nhận là hàng hóa công kỹ thuật số - DPG (Digital Public Good) và được liệt kê trong Danh mục DPG (DPG Registry).

Chúng ta đã đi đến đây như thế nào?

Một hàng hóa công kỹ thuật số (DPG) không chỉ đơn thuần là phần mềm mở, dữ liệu mở, bộ sưu tập nội dung mở hay hệ thống AI mở. Các DPG là những giải pháp nguồn mở, đồng thời phải đảm bảo tính dễ tiếp cận, khả năng thích ứng và được thiết kế theo nguyên tắc "không gây hại". Do đó, để được công nhận là DPG, một giải pháp phải chứng minh được sự tuân thủ Tiêu chuẩn DPG. Điều này đảm bảo rằng các yếu tố quan trọng nêu trên được tích hợp vào thiết kế của giải pháp kỹ thuật số, từ đó tạo điều kiện cho việc triển khai công nghệ một cách an toàn và mang lại tác động lớn hơn.

Vào năm 2023, trước tiềm năng to lớn của AI đối với sự phát triển cũng như những rủi ro đi kèm, Ban Thư ký DPGA đã phối hợp cùng UNICEF thành lập một Cộng đồng Thực hành - CoP (Community of Practice) chuyên biệt về các hệ thống AI. Nhóm này được tập hợp nhằm xem xét cách thức điều chỉnh Tiêu chuẩn DPG sao cho phù hợp hơn trong việc xác định các hệ thống AI dưới dạng một loại hình DPG, đồng thời khám phá mối giao thoa giữa AI mở và AI có trách nhiệm.

Bên cạnh một loạt khuyến nghị của CoP về hệ thống AI, Ban Thư ký DPGA đã giám sát chặt chẽ và tham gia vào các cuộc trò chuyện liên quan cũng đang diễn ra. Điều này bao gồm Định nghĩa AI nguồn mở (OSAID) của OSI (bản dịch sang tiếng Việt), Khung Tính mở Mô hình (MOF) của Quỹ Linux (bản dịch sang tiếng Việt) và các cuộc tham vấn với các thành viên DPGA đang tích cực làm việc về AI, chẳng hạn như OpenFuture, Creative Commons và Quỹ Tri thức mở.

Sau giai đoạn bình luận mở trên GitHub, Hội đồng Tiêu chuẩn DPG đã xem xét cẩn thận các ý kiến ​​đầu vào được đưa ra trong suốt quá trình này và, như một phần của bộ cập nhật cho Tiêu chuẩn DPG, đã đưa ra các thay đổi nhằm tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các DPG hệ thống AI đồng thời đảm bảo rằng chúng đáp ứng các yêu cầu nhất quán trên tất cả các danh mục DPG.

Vậy hệ thống AI là gì?

Trước khi đi sâu vào các bản cập nhật cụ thể, bạn cần hiểu rõ ý nghĩa của “hệ thống AI” (AI system) vì nó có ý nghĩa đối với các thành phần phải tuân thủ Tiêu chuẩn DPG. Chúng tôi công nhận hệ thống AI là hệ thống dựa trên máy được thiết kế để hoạt động với nhiều cấp độ tự chủ khác nhau, có thể đưa ra dự đoán, đề xuất hoặc quyết định ảnh hưởng đến môi trường thực hoặc ảo đối với một nhóm mục tiêu nhất định do con người xác định hoặc tạo ra kết quả đầu ra, chẳng hạn như văn bản, hình ảnh hoặc âm thanh.

Cách hiểu này phù hợp với các hướng dẫn của OECD về AI (Khuyến nghị của Hội đồng Trí tuệ Nhân tạo, Nhà xuất bản OECD, Paris, 2019)

Để được công nhận là trạng thái DPG, hệ thống AI phải cung cấp các thành phần sau đây cùng với các yêu cầu sau:

Những yêu cầu này đồng nghĩa với việc mọi dữ liệu được sử dụng trong một hệ thống AI đều phải ở dạng mở và có thể truy cập được. Chúng tôi hiểu rằng đây là một tiêu chuẩn rất cao, có thể làm hạn chế số lượng các hệ thống AI đáp ứng được Tiêu chuẩn DPG (DPG Standard). Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng điều này rất quan trọng, vì nó củng cố các nguyên tắc cốt lõi của DPGA.

Việc tiếp cận dữ liệu không chỉ góp phần thúc đẩy lợi ích công cộng, mà còn khẳng định cam kết mạnh mẽ của chúng tôi đối với tính mở – yếu tố hỗ trợ cho trách nhiệm giải trình, tính an toàn và mang lại những lợi ích thiết thực cho xã hội. Bạn có thể tìm hiểu thêm về lý do chúng tôi đưa ra quan điểm này thông qua các bài viết trên blog của chúng tôi về vai trò của dữ liệu mở trong AI và tầm quan trọng của nó đối với các hệ thống AI phục vụ lợi ích công cộng.

Điều này có ý nghĩa gì đối với tài liệu hướng dẫn?

Một trong những lợi ích được đánh giá cao nhất của các DPG (Hàng hóa Công cộng Kỹ thuật số) chính là khả năng tái sử dụng. Để đạt được điều này, cần có tài liệu hướng dẫn rõ ràng, giúp một người có chuyên môn kỹ thuật – dù chưa từng biết đến hệ thống AI cụ thể đó – vẫn có thể hiểu, sử dụng và tùy chỉnh nó. Đây cũng là lý do tại sao, bên cạnh các yêu cầu hiện có đối với tài liệu phần mềm nói chung, chúng tôi bổ sung thêm các yêu cầu cụ thể liên quan đến tài liệu về dữ liệu và mô hình.

Mặc dù hiện đã có nhiều mẫu tài liệu dành cho mô hình (model cards) và bảng dữ liệu (datasheets), chúng tôi vẫn duy trì sự linh hoạt. Tài liệu có thể được gửi dưới nhiều định dạng khác nhau, miễn là đảm bảo chứa tối thiểu các thông tin sau đây.

Các cân nhắc về AI có trách nhiệm

Dựa trên các thông lệ tốt nhất và kế thừa từ "Khuyến nghị về Đạo đức trong Trí tuệ nhân tạo" của UNESCO (bản dịch sang tiếng Việt), chúng tôi đã đưa ra những yêu cầu cụ thể về cách các hệ thống AI cần dự đoán, ngăn ngừa và đảm bảo không gây hại ngay từ khâu thiết kế.

Các nhà phát triển phải cung cấp thông tin về việc cân nhắc rủi ro trong quá trình xây dựng hệ thống AI – cụ thể là cách thức kiểm thử các yếu tố như định kiến, sự công bằng, tính minh bạch và bảo mật – cũng như việc triển khai các biện pháp giảm thiểu phù hợp nếu phát hiện nguy cơ gây hại. Theo đó, các yêu cầu tối thiểu sau đây phải được đáp ứng:

Việc sử dụng các khuôn khổ toàn diện hơn để đánh giá rủi ro và trách nhiệm liên quan đến AI là điều được khuyến khích, nhưng không phải là yêu cầu bắt buộc để được công nhận là Hàng hóa công kỹ thuật số – DPG (Digital Public Good).

Đây chỉ là điểm khởi đầu

Mặc dù chúng tôi cố gắng giữ cho các yêu cầu và định nghĩa có phạm vi áp dụng rộng rãi nhất có thể, chúng tôi hiểu rằng các hệ thống AI không phải là một công nghệ đơn lẻ, mà là một lĩnh vực bao quát với nhiều kỹ thuật và mức độ phức tạp khác nhau. Từ các mô hình máy học truyền thống cho đến AI tạo sinh (generative AI), chúng tôi sẽ liên tục đánh giá và cập nhật Tiêu chuẩn DPG của mình khi cần thiết.

Các định nghĩa và cập nhật đối với Tiêu chuẩn DPG này tương thích với các yêu cầu của OSI (Open Source Initiative) về việc thực thi các quyền tự do cơ bản của AI nguồn mở, cũng như khuôn khổ "Model Openness Framework" (Khuôn khổ về tính mở của mô hình) – Hạng I (Mô hình khoa học mở). Điều này biến quy trình đề cử DPG thành một cơ chế thực tiễn để đánh giá mức độ tuân thủ đối với nhiều tiêu chí về tính mở khác nhau.

Biểu đồ này cung cấp cái nhìn tổng quan về những điểm tương đồng cũng như khác biệt giữa Tiêu chuẩn DPG (DPG Standard) với các sáng kiến ​​khác trong việc định nghĩa trí tuệ nhân tạo (AI) nguồn mở (Open Source AI).

Chúng tôi xin gửi lời cảm ơn đến tất cả các cá nhân và tổ chức đã đóng góp vào quá trình hoàn thiện Tiêu chuẩn DPG, giúp chúng tôi đánh giá các hệ thống AI theo tiêu chuẩn này một cách hiệu quả hơn. Cũng như mọi hoạt động khác tại DPGA, đây không phải là nỗ lực của riêng cá nhân hay tổ chức nào.

Chúng tôi rất hào hứng khi mở ra một chương mới: công nhận các hệ thống AI là DPG, bởi chúng đóng vai trò quan trọng đối với tương lai của quá trình chuyển đổi số trên toàn cầu. Chúng tôi tin rằng việc tiếp cận các hệ thống AI một cách cởi mở, minh bạch và an toàn không chỉ khả thi mà còn vô cùng thiết yếu. Chúng tôi khuyến khích các nhà phát triển hệ thống AI — những người tin rằng giải pháp của mình có thể tạo ra tác động tích cực và đáp ứng các tiêu chí để được công nhận là DPG — hãy tham gia cùng chúng tôi bằng cách gửi thông tin hệ thống đó vào Danh mục DPG (DPG Registry)!