Bốn chính sách có thể khơi dậy tiềm năng của hàng hóa công cộng kỹ thuật số

Four Policies That Can Unlock the Promise of Digital Public Goods

November 21, 2025

Jon Lloyd, Director of Advocacy, and Lucy Harris, Chief Operating Officer, DPGA Secretariat

Theo: https://www.digitalpublicgoods.net/blog/our-policies-to-unlock-the-promise-of-digital-public-goods

Bài được đưa lên Internet ngày: 21/11/2025

Hàng hóa công cộng kỹ thuật số – DPG (Digital Public Goods) là các công nghệ nguồn mở mà các quốc gia có thể tự do áp dụng để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số, cải thiện đời sống người dân và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đối với các chính phủ và tổ chức lớn, DPG mang lại triển vọng nâng cao hiệu quả và tính minh bạch về công nghệ, đồng thời bảo toàn chủ quyền kỹ thuật số và tránh tình trạng bị phụ thuộc bị khóa trói vào một nhà cung cấp duy nhất (vốn gây tốn kém).

Tuy nhiên, để phát huy tối đa tiềm năng mang lại lợi ích của DPG, các chính phủ và tổ chức cần ưu tiên triển khai các chính sách, nguyên tắc và khuôn khổ phù hợp. Việc này sẽ giúp họ triển khai DPG hiệu quả hơn nhằm đáp ứng các nhu cầu quốc gia, bao gồm cả việc phát triển cơ sở hạ tầng công kỹ thuật số.

Chính vì lý do đó, Ban Thư ký DPGA đã đặc biệt chú trọng đến vấn đề này trong khuôn khổ "Lời kêu gọi Hành động Hợp tác" (Calls for Collaborative Action) được phát động vào tháng 11 năm 2024.

CÁC CHÍNH SÁCH, NGUYÊN TẮC VÀ KHUÔN KHỔ ƯU TIÊN TRƯỚC NHẤT NGUỒN MỞ

Chúng tôi kêu gọi các chính phủ và tổ chức hãy xây dựng, sử dụng và ủng hộ các chính sách, nguyên tắc và khuôn khổ ưu tiên trước nhất nguồn mở; đồng thời chia sẻ mở công khai các nội dung này cùng với những bài học kinh nghiệm và các thực tiễn tốt nhất về quy trình phát triển, áp dụng và triển khai chúng.

Tiến độ thực hiện Lời kêu gọi này trong năm 2025

Hai mươi bốn tổ chức thành viên DPGA đã cùng hưởng ứng Lời kêu gọi Hành động Hợp tác về "Các chính sách, nguyên tắc và khuôn khổ ưu tiên trước nhất nguồn mở". Họ đã hợp tác để xây dựng một phương pháp tiếp cận chiến lược, đảm bảo các quốc gia có sẵn những công cụ thiết thực để sử dụng, đồng thời huy động sự hỗ trợ từ hệ sinh thái rộng lớn hơn trong việc áp dụng hàng hóa công kỹ thuật số. Nhóm này đã cùng xác định hai mục tiêu chính:

1. Thúc đẩy việc phát triển và áp dụng các chính sách và/hoặc nguyên tắc nguồn mở mới tại các chính phủ thuộc nhiều khu vực và ở các giai đoạn phát triển kỹ thuật số khác nhau, cũng như tại các tổ chức quốc tế.

2. Tăng cường triển khai và sử dụng tích cực các chính sách nguồn mở (cả mới và hiện có) bởi các chính phủ và tổ chức, tập trung vào các khía cạnh: tài trợ, mua sắm, cấp phép và phát triển.

Để đạt được các mục tiêu này, cần phải nâng cao hiểu biết chung về thực trạng các chính sách và nguyên tắc nguồn mở hiện nay. Việc này giúp cải thiện khả năng nắm bắt thông tin và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc xây dựng các sản phẩm tri thức có khả năng thúc đẩy mạnh mẽ các chính sách và nguyên tắc ưu tiên trước nhất nguồn mở.

Với sự hợp tác của các tổ chức tham gia khác, Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ (IDB) đã chủ trì xây dựng một cuộc khảo sát nhằm đánh giá thực trạng áp dụng các chính sách và nguyên tắc nguồn mở. Cần lưu ý rằng, để thu được phản hồi chính xác hơn, các bên đã quyết định tập trung giai đoạn đầu hoàn toàn vào phần mềm nguồn mở, đồng thời để ngỏ khả năng mở rộng sang lĩnh vực dữ liệu mở và nội dung mở trong các đợt triển khai tiếp theo.

Vào tháng 6, các thành viên tham gia đã cùng khởi động "Cuộc khảo sát Toàn cầu về Chính sách và Thực tiễn Nguồn Mở". Tính đến tháng 10 năm 2025, cuộc khảo sát đã nhận được 40 phản hồi từ nhiều chính phủ và các tổ chức quy mô lớn. Thông qua quá trình hợp tác với Melissa Muñoz Suro – nhà nghiên cứu từ Đại học Oxford, DPGA đã xác định được một số xu hướng, kết quả và đề xuất quan trọng nhằm định hướng cho các bước phát triển tiếp theo của sáng kiến ​​này.

Xin lưu ý rằng cuộc khảo sát vẫn tiếp tục nhận thêm các phản hồi mới. Nếu chưa tham gia, chúng tôi trân trọng kính mời quý vị thực hiện khảo sát, bởi mỗi ý kiến ​​đóng góp đều rất giá trị. Một quan điểm được nhiều người tham gia khảo sát nhấn mạnh là tầm quan trọng của việc các chính phủ ban hành các chính sách và nguyên tắc nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc áp dụng phần mềm nguồn mở. Nhiều ý kiến ​​cho thấy việc áp dụng nguồn mở đạt hiệu quả cao nhất tại các quốc gia đã chính thức hóa các chính sách và quy trình cần thiết để tận dụng tối đa năng lực chuyên môn kỹ thuật hiện có. Một phát hiện đáng chú ý khác là vai trò của cộng đồng nguồn mở và sự hợp tác trong quá trình phát triển cũng như duy trì phần mềm nguồn mở, đặc biệt là trong bối cảnh hợp tác xuyên biên giới để đảm bảo khả năng tương hợp giữa các hệ thống.

Những ý kiến ​​đóng góp này đã giúp định hình các khuyến nghị chính sách và một khung hành động gồm bốn nguyên tắc then chốt nhằm hỗ trợ việc áp dụng nguồn mở:

• Ưu tiên mặc định nguồn mở – Áp dụng các điều khoản "ưu tiên phần mềm nguồn mở (OSS - Open Source Software by default) theo mặc định" trong mọi yêu cầu mời thầu; yêu cầu các trường hợp ngoại lệ phải được giải trình, công khai và giới hạn thời gian áp dụng. Thiết lập phương pháp luận chuẩn hóa về Tổng chi phí sở hữu – TCO (Total Cost of Ownership), bao gồm giá mua phần mềm ban đầu cộng với chi phí cài đặt, chuyển đổi, bảo trì, hỗ trợ, đào tạo, cập nhật và chi phí khi kết thúc sử dụng hoặc thay thế. Thiết lập hệ thống đăng ký quốc gia bắt buộc đối với phần mềm công, bao gồm giấy phép và siêu dữ liệu hỗ trợ, đồng thời thực hiện kiểm toán hàng năm nhằm xác định các trường hợp ngoại lệ.

• Đảm bảo tính minh bạch pháp lý về cấp phép – Công bố cẩm nang hướng dẫn thực hành cấp phép; xác định các tiêu chuẩn tối thiểu của ngành để đảm bảo khả năng tương hợp (ví dụ: HL7 FHIR trong y tế, OIDC trong định danh số); và yêu cầu tất cả các phần mềm sử dụng ngân sách công phải bao gồm các tệp siêu dữ liệu chuẩn hóa (như SPDX, publiccode.yml).

• Chính thức hóa sự đóng góp của cộng đồng – Công bố các chính sách đóng góp chuẩn trong các kho lưu trữ (như tệp CONTRIBUTING.md, quy tắc ứng xử); tài trợ cho công tác bảo trì và bảo mật thông qua các chương trình phân bổ thời gian hoặc các khoản thưởng (bounty); và thiết lập các chỉ số cộng đồng (ví dụ: thời gian khắc phục lỗi hoặc số lượng lượt tái sử dụng) để hiển thị trên các bảng điều khiển mở công khai.

• Thể chế hóa bền vững nguồn mở trong chính phủ – Thành lập các Văn phòng Chương trình Nguồn Mở – OSPO (Open Source Program Office) với ngân sách cố định và cơ chế báo cáo chỉ số; tạo quỹ dài hạn để bảo trì các phần mềm trọng yếu; yêu cầu đảm bảo tính bảo mật ngay từ khâu thiết kế (security by default) thông qua SBOM và các chương trình công bố lỗ hổng bảo mật; đồng thời quy định rõ ràng về thời hạn và quy trình chuyển giao dự án.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về các phân tích và khuyến nghị bằng cách đọc toàn văn báo cáo tại đây.

Báo cáo cũng bao gồm bộ công cụ hỗ trợ các quốc gia triển khai, được phân loại theo các giai đoạn trưởng thành về kỹ thuật số khác nhau.

Các nỗ lực liên quan do các thành viên DPGA chủ trì

Bên cạnh nỗ lực hợp tác thực hiện khảo sát, các thành viên còn triển khai thêm những dự án chính sách nguồn mở liên quan trong giai đoạn này:

• Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ (IDB): Xây dựng tài liệu giải thích về Văn phòng Chương trình Nguồn Mở (OSPO) và cung cấp hướng dẫn nhập môn cho các nhóm làm việc trong chính phủ về cách thành lập OSPO để quản lý chiến lược nguồn mở của họ.

• Sổ tay Quản trị Tốt của Liên minh OSPO: Sáng kiến ​​Quản trị Tốt (GGI) là bộ tài liệu và phương pháp luận do Liên minh OSPO phát triển, nhằm hỗ trợ các tổ chức triển khai chính sách nguồn mở trên toàn doanh nghiệp và xây dựng các OSPO hoạt động hiệu quả.

• Dự án Hỗ trợ Hệ sinh thái Nguồn Mở của UNDP/ITU: Dự án Hỗ trợ Hệ sinh thái Nguồn Mở (OSEE) là sáng kiến ​​hợp tác giữa ITU và UNDP, nhằm giúp các đơn vị thuộc khu vực công và tư nhân ứng dụng hiệu quả công nghệ nguồn mở để cung cấp các dịch vụ chính phủ số.

• Kho lưu trữ OSPO trên GitHub: Kho lưu trữ này trên GitHub tập hợp các chính sách, công cụ và phương pháp thực hành tốt nhất từ ​​chính OSPO của GitHub, giúp các tổ chức khác bắt đầu và đạt thành công với các chương trình nguồn mở của họ.

Các bước tiếp theo:

Cuộc khảo sát về chính sách nguồn mở vẫn đang tiếp diễn và sẽ tiếp tục thu thập thêm dữ liệu từ các quốc gia cũng như các tổ chức lớn về thực trạng chính sách, quy trình thực hành và các khuôn khổ liên quan đến nguồn mở cho đến hết năm 2025.

Việc phân tích dữ liệu này sẽ tiếp tục vào đầu năm 2026, hướng tới mục tiêu chia sẻ và triển khai các dự án kiến ​​thức mới nhằm đáp ứng trực tiếp những nhu cầu đã được xác định qua khảo sát.

Các tổ chức tham gia

Cơ quan Chính phủ điện tử và Xã hội Thông tin & Tri thức (Agesic, Chính phủ Uruguay), CivicActions, Creative Commons, Ban Thư ký Liên minh Hàng hóa Công kỹ thuật số (Digital Public Goods Alliance), Digital Square thuộc tổ chức PATH, Tổng cục Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (DSTI, Chính phủ Sierra Leone), eGov Foundation, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp (FAO), GitHub, Chính phủ Cộng hòa Dominica, Chính phủ Ethiopia, Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ), Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ (IDB), ITS Rio, Smart Zambia, Nền tảng Định danh Nguồn Mở dạng Mô-đun (MOSIP), Cơ quan Hợp tác Phát triển Na Uy (Norad, Chính phủ Na Uy), Open Future, Open Knowledge Foundation (OKFN), Open Source Initiative (OSI), OpenForum Europe, UNDP, UNICEF, Văn phòng Liên Hợp Quốc về Công nghệ Kỹ thuật số và Công nghệ Mới nổi (UN ODET), Văn phòng Liên Hợp Quốc về Công nghệ Thông tin và Truyền thông (UN OICT).