Các thay đổi về lập pháp tại EU đang được tiến hành, có khả năng tác động đến di sản văn hóa

Thứ năm - 19/11/2026 18:31
Các thay đổi về lập pháp tại EU đang được tiến hành, có khả năng tác động đến di sản văn hóa

EU legislative changes underway with potential cultural heritage impact

Published June 4, 2026 by Ariadna Matas (Europeana Foundation)Deborah De Angelis (Creative Commons Italy Chapter)Juha Henriksson (Music Archive Finland)Brigitte Vézina (Creative Commons)

Theo: https://www.dataspace-culturalheritage.eu/en/news/eu-legislative-changes-underway-with-potential-cultural-heritage-impact

Bài được đưa lên Internet ngày: 04/06/2026

Hiện có nhiều quy trình lập pháp đang diễn ra trong chương trình nghị sự chính sách của Liên minh Châu Âu (EU) có thể tác động đến lĩnh vực di sản văn hóa. Chúng tôi đã tóm tắt các quy trình này trong bài viết dưới đây để bạn tham khảo.

Xem xét lại Chỉ thị về Bản quyền năm 2019

Trong những năm qua, chúng tôi đã viết rất nhiều về tình hình thực hiện Chỉ thị về Bản quyền trong Thị trường Kỹ thuật số Thống nhất (Copyright in the Digital Single Market Directive) cùng các điều khoản hỗ trợ quá trình số hóa và phổ biến di sản văn hóa.

Chẳng hạn, chúng tôi đã tập trung vào vấn đề phạm vi công cộng (public domain) (bản dịch sang tiếng Việt) và ngoại lệ dành cho công tác bảo tồn. Ngoại lệ này cho phép các cơ sở di sản văn hóa – CHI (Cultural Heritage Institutions) sao chép các tài liệu thuộc bộ sưu tập của mình bằng bất kỳ phương thức nào, không giới hạn số lượng và không bắt buộc phải xin phép chủ sở hữu quyền tác giả. Chúng tôi cũng xem xét các quy định về tác phẩm không còn lưu thông trên thị trường (out-of-commerce works); theo đó, sau khi hoàn tất một số bước nhất định, các cơ sở di sản văn hóa có thể cung cấp trực tuyến các tài liệu được bảo hộ bản quyền nằm trong bộ sưu tập của họ mà không cần phải xin phép từng chủ sở hữu quyền tác giả.

Hơn nữa, chúng tôi cũng đã thông tin về cách thức các quốc gia thành viên EU — như Ý, Thụy Điển và Litva — đưa những “quyền cho phép theo luật định” này vào hệ thống pháp luật quốc gia của họ.

Giống như mọi Chỉ thị khác của Liên minh Châu Âu, sẽ đến thời điểm cần phân tích tác động thực tế để đánh giá xem các mục tiêu đề ra đã đạt được hay chưa. Quá trình này hiện đang diễn ra, bắt đầu bằng việc đánh giá Chỉ thị thông qua một đơn vị tư vấn độc lập là Verian Group cùng hai đối tác khác. Công tác đánh giá bao gồm một cuộc khảo sát sẽ kết thúc vào ngày 14/06/2026. Dựa trên kết quả nghiên cứu, các cơ quan thuộc Ủy ban Châu Âu phụ trách Chỉ thị này sẽ đánh giá sự cần thiết của việc sửa đổi các quy định pháp luật nếu thấy phù hợp.

Kể từ khi Chỉ thị này được thông qua, chúng tôi đã theo dõi quá trình thực thi trên thực tế và nhận thấy rằng những thay đổi nhỏ về mặt lập pháp có thể mang lại kết quả hiệu quả hơn nhiều. Chúng tôi tin rằng việc xem xét lại Chỉ thị này là cơ hội tốt để thực hiện điều đó, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc các cơ sở di sản văn hóa (CHI) tham gia tích cực vào các cuộc khảo sát và phỏng vấn. Chúng tôi sẽ chia sẻ thêm thông tin thông qua các kênh của Europeana ngay khi có dữ liệu mới; hiện tại, chúng tôi cũng vừa công bố quan điểm của mình về những thay đổi cần thiết đối với Chỉ thị này.

Một cuộc cải cách bản quyền khác?

Vào ngày 13/05/2026, Ủy ban châu Âu đã đưa ra “lời kêu gọi cung cấp bằng chứng” (call for evidence) trong khuôn khổ “Sáng kiến ​​có mục tiêu nhằm tạo ra môi trường bản quyền tốt hơn cho sự sáng tạo và đổi mới tại châu Âu”. Song song với việc xem xét lại Chỉ thị về Bản quyền trên Thị trường Kỹ thuật số (CDSM), Ủy ban châu Âu “đang cân nhắc những thay đổi có mục tiêu đối với khuôn khổ bản quyền của EU, nhằm tăng cường khả năng chống chịu và năng lực cạnh tranh cho các lĩnh vực văn hóa và sáng tạo tại châu Âu, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu và đổi mới”. Sáng kiến ​​này tập trung giải quyết một số vấn đề như: trí tuệ nhân tạo (AI) và bản quyền; các sản phẩm mô phỏng nghệ sĩ biểu diễn do AI tạo ra; hành vi vi phạm bản quyền trực tuyến đối với các nội dung phát trực tiếp; và sự phân mảnh trong các quy định về ngoại lệ dành cho nghiên cứu.

Điều này cho thấy Ủy ban châu Âu đang xem xét một khuôn khổ lập pháp để giải quyết các vấn đề nêu trên, mà không nhất thiết phải thông qua việc sửa đổi Chỉ thị Bản quyền năm 2019. Các bằng chứng và ý kiến ​​đóng góp có thể được gửi đến trước ngày 25/06/2026.

“Digital Omnibus” (Văn bản tổng hợp về kỹ thuật số) dành cho dữ liệu

Ủy ban châu Âu đã đề xuất “Digital Omnibus” – một sáng kiến ​​lập pháp tập hợp nhiều quy định pháp lý khác nhau vào một văn bản duy nhất nhằm đảm bảo sự đơn giản và hiệu quả. Chẳng hạn, sáng kiến ​​này tích hợp Chỉ thị Dữ liệu mở (Open Data Directive) và Đạo luật Quản trị Dữ liệu (Data Governance Act) vào Đạo luật Dữ liệu (Data Act).

Một văn bản sửa đổi tổng hợp (Omnibus) lẽ ra chỉ nên bao gồm các điều chỉnh mang tính kỹ thuật; tuy nhiên, đề xuất này lại đưa ra những thay đổi đáng kể (và đôi khi gây tranh cãi) đối với nhiều Chỉ thị và Quy định khác nhau, chẳng hạn như Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR).

Những thay đổi được đề xuất có tác động trực tiếp nhất đến lĩnh vực di sản văn hóa nằm ở Chỉ thị về Dữ liệu mở (Open Data Directive). Cụ thể, đề xuất này cho phép áp dụng mức phí cao hơn đối với các doanh nghiệp quy mô rất lớn, đồng thời thiết lập các điều kiện khác nhau về quyền truy cập và tái sử dụng dữ liệu.

Theo Chỉ thị về Dữ liệu mở, nguyên tắc chung là các tổ chức di sản văn hóa thuộc khu vực công không được thu phí khi người dùng truy cập vào tài liệu của họ. Nếu có thu phí, phương pháp tính toán phải minh bạch và dựa trên chi phí thực tế để chuẩn bị dữ liệu cho việc truy cập. Đề xuất sửa đổi tổng hợp về kỹ thuật số (Digital Omnibus Proposal) lại áp dụng một cách tiếp cận hoàn toàn khác, cho phép ‘các cơ quan khu vực công đặt ra mức phí cao hơn đối với dữ liệu và tài liệu được các doanh nghiệp quy mô rất lớn’ tái sử dụng nhằm tạo điều kiện cho việc ‘thu hồi vốn đầu tư’. Văn bản này cũng bổ sung rằng các cơ quan đó có thể thiết lập ‘các điều kiện đặc thù cho dữ liệu và tài liệu được các doanh nghiệp quy mô rất lớn’ tái sử dụng.

Tổ chức Europeana Foundation đã gửi phản hồi cho đợt tham vấn công khai kéo dài đến ngày 13/03/2026. Trong phản hồi này, chúng tôi nêu rõ:

  • Chúng tôi ghi nhận khả năng áp dụng mức phí cao hơn đối với dữ liệu và tài liệu được các doanh nghiệp lớn tái sử dụng, vì nhóm người dùng này có đủ tiềm lực tài chính để hỗ trợ sự bền vững cho các đơn vị quản lý dữ liệu. Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng các khoản phí này chỉ nên áp dụng cho việc cung cấp một dịch vụ cụ thể — chẳng hạn như chuẩn bị dữ liệu với khối lượng lớn để huấn luyện trí tuệ nhân tạo (AI) — thay vì thu phí chỉ để truy cập dữ liệu thông thường.

  • Chúng tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ việc cấp phép mở (open licensing), đồng thời cảnh báo rằng việc đưa ra các điều kiện đặc thù ở giai đoạn truy cập có thể gây cản trở nỗ lực cung cấp tài liệu theo các giấy phép mở, chẳng hạn như giấy phép Creative Commons.

  • Chúng tôi khuyến nghị xem xét lại các quy định về thỏa thuận độc quyền, điển hình như trường hợp dự án Google Books. Mặc dù một khoảng thời gian độc quyền nhất định có thể là cần thiết để các doanh nghiệp thu hồi vốn đầu tư — và những khoản đầu tư này vốn có giá trị đối với lĩnh vực di sản văn hóa — nhưng thời hạn đó cần được giới hạn ở mức tối thiểu nghiêm ngặt. Nếu không, điều này sẽ tạo ra lợi thế ngoài ý muốn cho một đơn vị tham gia thị trường có quy mô lớn, từ đó làm suy yếu một số mục tiêu của đề xuất "Digital Omnibus" (tạm dịch: Đề xuất tổng thể về kỹ thuật số), đồng thời tước đi những cơ hội quý giá của xã hội trong việc sử dụng dữ liệu khu vực công vào các bối cảnh cụ thể, chẳng hạn như các mục đích thương mại.

Đề xuất này hiện đang được xem xét tại Nghị viện châu Âu và Hội đồng Liên minh châu Âu.

Triển vọng từ Đạo luật Khu vực Nghiên cứu châu Âu (ERA Act)

Trong văn bản thông báo ngày 29/01/2025 của Ủy ban châu Âu – mang tên "La bàn Năng lực cạnh tranh của EU" (EU Competitiveness Compass) – cùng với các bước chuẩn bị nền tảng cho Đạo luật Khu vực Nghiên cứu châu Âu (ERA Act), một chiến lược rõ ràng đã được định hình. Chiến lược này hướng tới việc củng cố năng lực cạnh tranh của Liên minh châu Âu thông qua đầu tư vào nghiên cứu, hài hòa hóa luật pháp quốc gia, đồng thời thúc đẩy chia sẻ tri thức và hợp tác xuyên biên giới, nhằm đảm bảo châu Âu luôn là trung tâm cho những đột phá khoa học và công nghệ tiên phong.

Đạo luật Khu vực Nghiên cứu châu Âu (ERA Act) đánh dấu một bước chuyển chiến lược hướng tới việc thiết lập "Tự do thứ năm" tại châu Âu – đó là sự tự do lưu chuyển tri thức. Theo đó, các cơ sở di sản văn hóa (CHI) như thư viện, lưu trữ và bảo tàng được định vị là những cơ sở hạ tầng nghiên cứu thiết yếu. Trong Chương trình nghị sự chính sách ERA giai đoạn 2025–2027, các cơ sở này không chỉ được nhìn nhận là nơi lưu giữ tư liệu, mà còn là những mắt xích năng động trong hệ sinh thái Khoa học Mở (Open Science), họ sẽ được hưởng lợi từ các cải cách được đề xuất, chẳng hạn như "Quyền xuất bản thứ cấp" (Secondary Publication Rights). Đạo luật ERA hướng tới việc thu hẹp khoảng cách giữa bảo tồn văn hóa và đổi mới công nghệ thông qua các sáng kiến ​​như: không gian dữ liệu chung của châu Âu về di sản văn hóa và "Đám mây hợp tác châu Âu về di sản văn hóa" (ECCCH). Những sáng kiến ​​này tạo ra một cơ sở hạ tầng kỹ thuật số kết nối các tổ chức di sản văn hóa cùng các chuyên gia trên khắp Liên minh châu Âu, đồng thời thúc đẩy hợp tác xuyên biên giới. Những nỗ lực này đảm bảo rằng ký ức tập thể của Liên minh châu Âu có thể được tiếp cận đầy đủ để phục vụ các nghiên cứu khoa học tiên tiến và sự tiến bộ của xã hội.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về chỉ thị bản quyền và các vấn đề liên quan đến bản quyền nói chung trên trang web không gian dữ liệu. Chúng tôi khuyến khích bạn tham gia cộng đồng về bản quyền để cập nhật thêm thông tin về những bước phát triển này.

 

Tác giả: admin

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin cũ hơn

GIÁO DỤC MỞ - TÀI NGUYÊN GIÁO DỤC MỞ: ỨNG DỤNG VÀ PHÁT TRIỂN

Trang Web này được thành lập theo Quyết định số 142/QĐ-HH do Chủ tịch Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam – AVU&C (Association of Vietnam Universities and Colleges), GS.TS. Trần Hồng Quân ký ngày 16/09/2019, ngay trước thềm của Hội thảo ‘Xây dựng và khai thác tài nguyên giáo dục mở’ do 5...

Thống kê truy cập
  • Đang truy cập794
  • Máy chủ tìm kiếm4
  • Khách viếng thăm790
  • Hôm nay103,971
  • Tháng hiện tại2,278,310
  • Tổng lượt truy cập28,701,209
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây