Di sản Mở

"The British Institution, Pall Mall" from The Met Museum, here cropped, is in the public domain.

Open Heritage

Theo: https://creativecommons.org/project/open-heritage/

Di sản thể hiện hàng thế kỷ kinh nghiệm của con người được ghi chép lại, từ cách các cộng đồng thích nghi với sự thay đổi của cảnh quan, đến cách các xã hội đa dạng tạo ra ý nghĩa và hình thành diễn ngôn văn hóa, cho đến cách sự sáng tạo nảy nở bằng cách nghiên cứu và đặt câu hỏi về quá khứ. Di sản mở (Open Heritage) giúp xây dựng và duy trì các xã hội năng động và thịnh vượng. Di sản văn hóa thế giới có sức mạnh kết nối con người xuyên suốt thời gian và không gian, tạo điều kiện thuận lợi cho đối thoại liên văn hóa, thúc đẩy sự sáng tạo và đóng góp vào sự phát triển bền vững.

Tuy nhiên, trong môi trường kỹ thuật số, rất nhiều di sản thuộc phạm vi công cộng (không có bản quyền) vẫn bị khóa sau những rào cản (bản dịch sang tiếng Việt) bất công và vô lý: các yêu sách bản quyền vô căn cứ, phí cấp phép quá cao, các hạn chế về công nghệ hoặc khả năng tái sử dụng không nhất quán, khác nhau tùy theo quốc gia và năng lực.

Các tổ chức di sản văn hóa – CHI (Cultural Heritage Institutions) như bảo tàng, kho lưu trữ và thư viện phải đối mặt với những rào cản to lớn trong việc số hóa bộ sưu tập, bảo tồn các tài liệu và chế tác dễ hư hỏng và cung cấp chúng cho công chúng. Những thách thức này thường dẫn đến việc các mảnh lịch sử quan trọng vẫn nằm ngoài tầm với của các cộng đồng mà chúng đại diện và của khán giả toàn cầu mong muốn được tiếp cận với chúng.

Việc tiếp cận và thưởng thức di sản văn hóa là một phần của quyền con người được tham gia vào đời sống văn hóa, được công nhận trong Tuyên ngôn Nhân quyền Quốc tế, và là điều thiết yếu để thúc đẩy hòa bình và sự hiểu biết lẫn nhau. Nó cho phép các cá nhân và cộng đồng thể hiện bản sắc của mình, bảo vệ truyền thống và tích cực tham gia vào đời sống văn hóa, những điều cơ bản đối với phẩm giá con người và sự gắn kết xã hội. Nếu không được tiếp cận di sản văn hóa, chúng ta có nguy cơ mất đi sự đa dạng văn hóa, sự suy yếu của đối thoại và sự mất mát những câu chuyện chung kết nối chúng ta với quá khứ và truyền cảm hứng cho tương lai.

Tại CC, chúng tôi giúp các tổ chức di sản văn hóa (CHI) công khai các đối tượng kỹ thuật số trong bộ sưu tập của họ thông qua việc sử dụng giấy phép CC và các công cụ phạm vi công cộng, ưu tiên khả năng tiếp cận, chia sẻ và tái sử dụng, đồng thời xem xét các khía cạnh đạo đức, pháp lý và văn hóa.

Công việc của chúng tôi

Chương trình Văn hóa Mở CC

Nhờ sự hào phóng của Arcadia, kể từ năm 2021, chúng tôi đã dẫn dắt Chương trình Văn hóa Mở CC (CC Open Culture Program) nhằm giúp xây dựng một hệ sinh thái văn hóa mở thịnh vượng giữa các tổ chức di sản văn hóa và người dùng của họ. Chúng tôi thúc đẩy việc chia sẻ kiến thức và văn hóa theo những cách phù hợp với bối cảnh, có đạo đức, toàn diện, bền vững, có mục đích và hướng đến lợi ích xã hội. Được các giá trị của CC định hướng, chương trình được chia thành bốn lĩnh vực.

Chính sách và Vận động

Chúng tôi tham gia vào các hoạt động cải cách chính sách để cho phép các tổ chức di sản văn hóa thực hiện sứ mệnh vì lợi ích công cộng của họ. Điều này bao gồm tiếp tục vận động cho các ngoại lệ và giới hạn bản quyền mạnh mẽ; nêu rõ tầm quan trọng của việc giữ các bản sao không phải bản gốc của các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng trong phạm vi công cộng; khuyến khích một diễn ngôn chính sách có mục đích tôn vinh văn hóa mở như một sự khẳng định tích cực về tầm quan trọng của việc truy cập mở và chia sẻ mở tài liệu văn hóa ở mức độ tối đa có thể; và tham gia vào các cuộc thảo luận về việc sử dụng tài liệu nhạy cảm về văn hóa một cách tôn trọng và có đạo đức.

Liên minh Di sản Mở (trước đây là TAROCH [bản dịch sang tiếng Việt]), do CC triệu tập, quy tụ hơn 70 tổ chức từ 25 quốc gia đã ký Tuyên bố Cam kết khẳng định tầm nhìn chung về việc tiếp cận công bằng và bền vững đối với di sản văn hóa. Cùng nhau, Liên minh đang thúc đẩy một phong trào toàn cầu nhằm truyền cảm hứng cho UNESCO thiết lập một khuôn khổ toàn cầu bảo vệ và thúc đẩy di sản mở trong phạm vi công cộng. Năm 2025, Liên minh đã công bố Tuyên bố Di sản Mở (bản dịch sang tiếng Việt) (xem bên dưới cách tham gia).

Sau khi đạt được các mục tiêu thành lập, bao gồm việc phát triển Tuyên bố Di sản Mở và một chiến lược vận động toàn cầu toàn diện, Liên minh đã hoàn thành giai đoạn cơ chế thành viên của mình. Công việc vẫn tiếp tục khi các tổ chức, thể chế và chính phủ được khuyến khích ký Tuyên bố Di sản Mở và tham gia cộng đồng ngày càng lớn mạnh gồm gần 100 bên ký kết kêu gọi UNESCO ban hành một công cụ thiết lập tiêu chuẩn về di sản mở.

Cơ sở hạ tầng

Chúng tôi đóng vai trò là người quản lý các giấy phép và công cụ CC, đặc biệt là Dấu hiệu Phạm vi công cộng và Công cụ Hiến tặng vào Phạm vi công cộng, và nỗ lực đảm bảo chúng hoạt động đúng cách trong lĩnh vực di sản văn hóa. Báo cáo Đánh giá Nhu cầu về Công cụ Phạm vi công cộng trong Lĩnh vực Di sản Văn hóa (2023) của chúng tôi cung cấp những hiểu biết quan trọng về nhu cầu và thách thức riêng của cộng đồng di sản văn hóa liên quan đến các công cụ phạm vi công cộng của chúng tôi.

Xây dựng năng lực

Chúng tôi hỗ trợ sự chuyển đổi của các Tổ chức Di sản Văn hóa (CHI) bằng cách cung cấp các khóa đào tạo cho các học viên và những người ủng hộ di sản mở muốn tham gia vào truy cập mở thông qua Chứng chỉ GLAM/Văn hóa Mở, cũng như các cơ hội đào tạo và tư vấn khác được điều chỉnh cho phù hợp với nhu cầu của họ. Chúng tôi hợp tác với các CHI và các tổ chức khác để đưa các giấy phép và công cụ Creative Commons vào cơ sở hạ tầng của họ nhằm quản lý các tài liệu di sản và làm cho chúng được phổ biến rộng rãi và công bằng hơn trong môi trường kỹ thuật số.

Tham gia cộng đồng

Chúng tôi trao quyền và đóng góp vào việc xây dựng cộng đồng Văn hóa Mở. Chúng tôi tổ chức một nhóm những người ủng hộ văn hóa mở và các học viên CHI từ khắp nơi trên thế giới như một phần của Cộng đồng CC của chúng tôi. Hãy tham gia cùng chúng tôi trên Zulip và nhận bản tin của chúng tôi bằng cách điền vào mẫu đăng ký này.

Tài liệu tham khảo

Creative Commons đã công bố hai tài liệu tham khảo quan trọng để hỗ trợ chính sách văn hóa mở: Hướng dẫn Chính sách Văn hóa Mở, trong đó nêu rõ năm hành động chính mà các nhà hoạch định chính sách có thể thực hiện để tạo điều kiện chia sẻ tốt hơn, và Tài liệu Chính sách Văn hóa Mở, cung cấp tổng quan về những thách thức liên quan đến bản quyền mà các tổ chức di sản văn hóa và người dùng của họ đang phải đối mặt. Cả hai đều có sẵn trên trang tài liệu tham khảo của chúng tôi.

Khám phá tất cả tài liệu tham khảo về Di sản Mở >

Tham gia

Ký Tuyên bố Di sản Mở

Tuyên bố Di sản Mở do Liên minh Di sản Mở xây dựng và là lời kêu gọi cộng đồng quốc tế tham gia đối thoại hướng tới việc thông qua một công cụ thiết lập tiêu chuẩn quốc tế tại UNESCO nhằm đảm bảo quyền tiếp cận công bằng đối với di sản thuộc phạm vi công cộng trong môi trường kỹ thuật số. Tuyên bố này định nghĩa các giá trị chung, xác định các thách thức chính và đặt ra các ưu tiên hướng tới hành động để thu hẹp khoảng cách về quyền tiếp cận công bằng đối với di sản. Nó cung cấp nền tảng cho cuộc đối thoại quốc tế hướng tới một công cụ thiết lập tiêu chuẩn của UNESCO trong tương lai về di sản mở.

Tuyên bố này gói gọn tầm nhìn chung hướng tới hành động toàn cầu và tôn trọng các khuôn khổ pháp lý, văn hóa và quản trị đa dạng mà qua đó di sản được quản lý và chia sẻ trên toàn thế giới. Điều mà nó yêu cầu là sự rõ ràng: một tập hợp các nguyên tắc chung trao quyền cho các tổ chức di sản văn hóa chia sẻ bộ sưu tập của họ để thực hiện sứ mệnh của mình, giảm bớt các rào cản bất công và đảm bảo rằng quá trình chuyển đổi kỹ thuật số trong lĩnh vực di sản không làm sâu sắc thêm sự bất bình đẳng mà hỗ trợ các quyền văn hóa cho tất cả mọi người.

Đến nay, Tuyên bố này đã được hơn 90 tổ chức từ 30 quốc gia phê chuẩn. Các cơ sở, tổ chức, cơ quan và chính phủ được mời ủng hộ bằng cách ký tên. Hãy truy cập openheritagestatement.org để ký tên và tham gia lời kêu gọi toàn cầu ngày càng lớn mạnh về quyền tiếp cận công bằng đối với di sản. StoryFrames cung cấp các nghiên cứu điển hình giúp làm sống động Tuyên bố.

Tham gia Cộng đồng Thực hành CC

Tham gia cùng chúng tôi trên Zulip và nhận bản tin của chúng tôi bằng cách điền vào mẫu đăng ký này.

Có câu hỏi? Liên hệ với chúng tôi tại info@creativecommons.org.

Lời cảm ơn nhà tài trợ

Cảm ơn sự hào phóng của Quỹ Arcadia đã hỗ trợ các dự án Văn hóa Mở của chúng tôi.