Xây dựng tương lai trong năm 2026

Building the Future in 2026

Posted 08 January 2026 by Anna Tumadóttir

Theo: https://creativecommons.org/2026/01/08/building-the-future-in-2026/

Bài được đưa lên Internet ngày: 08/01/2026

Năm 2026, Creative Commons sẽ tiếp tục đảm bảo rằng sự thay đổi công nghệ sẽ củng cố, chứ không làm suy yếu, tài sản chung (commons) và cải thiện các hoạt động chia sẻ và tiếp cận vốn là một phần trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Chúng tôi thực hiện điều này bằng cách áp dụng các nguyên tắc cơ bản, các chiến lược thực tiễn và bài học kinh nghiệm từ nhiều thập kỷ thúc đẩy tài sản chung. Việc chia sẻ nghiên cứu, tài liệu giáo dục, di sản và tác phẩm sáng tạo là những hành động hào phóng—đây là những món quà mà mọi người dành tặng cho tài sản chung. Việc tiếp cận các nguồn tài nguyên được chia sẻ này cho phép hợp tác, đổi mới và hiểu biết. Cùng nhau, đây là cách chúng ta cải thiện khả năng tiếp cận kiến thức và xây dựng một tương lai công bằng hơn.

Nhưng như chúng ta đã thảo luận trong năm qua, các điều kiện mà việc chia sẻ diễn ra đã thay đổi.

Những tiến bộ trong trí tuệ nhân tạo (AI) và sự dịch chuyển trong môi trường công nghệ đã làm lung lay những động lực lâu đời để chia sẻ mở. Một số người sáng tạo từng sẵn lòng chia sẻ giờ đây đặt câu hỏi liệu tính mở có dẫn đến sự bóc lột hay không. Những người bị ràng buộc bởi hợp đồng phải chia sẻ có thể cảm thấy đóng góp của họ đang bị khai thác mà không được công nhận hoặc có đi có lại. Các cộng đồng đang nỗ lực bảo tồn văn hóa và đảm bảo sự đại diện thường bị buộc phải đối mặt với một lựa chọn bất khả thi: cho phép khai thác hoặc chấp nhận bị loại trừ. Đồng thời, tất cả chúng ta, những người phụ thuộc vào việc tiếp cận thông tin đáng tin cậy và đã được xác minh, có thể thấy khó khăn hơn bao giờ hết trong việc biết nên tin tưởng vào điều gì.

Nếu không ai chia sẻ, tài nguyên chung sẽ không có hy vọng phát triển. Lợi ích công cộng mà tất cả chúng ta đều được hưởng sẽ bị suy yếu và cuối cùng biến mất. Tuy nhiên, rõ ràng là chúng ta không thể chỉ duy trì hiện trạng. Chúng ta phải đàm phán một sự cân bằng mới, nơi quyền tiếp cận kiến thức được bảo vệ, các cộng đồng giữ được quyền tự chủ và việc tiếp cận có điều kiện có thể là một biện pháp đối phó cần thiết với sự thương mại hóa không kiểm soát.

Những căng thẳng này là có thật và chúng đòi hỏi sự lãnh đạo.

Trọng tâm của chúng tôi trong năm 2026

Gần đây, chúng tôi đã suy ngẫm về công việc của mình trong năm 2025 - những thành tựu và con đường phía trước. Sự suy ngẫm đó đã khẳng định lại mục đích và làm rõ hơn các ưu tiên của chúng tôi trong thời đại AI này. Trong năm 2026, chúng tôi sẽ tiếp tục làm việc để phục vụ ba mục tiêu chiến lược của mình:

• Tăng cường cơ sở hạ tầng chia sẻ mở: Về lâu dài, chúng tôi sẽ biết mình đã thành công khi một cơ sở hạ tầng mở mạnh mẽ và bền vững tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ và truy cập vì lợi ích công cộng.

• Bảo vệ và ủng hộ các tài sản chung sáng tạo thịnh vượng: Về lâu dài, chúng tôi sẽ biết mình đã thành công khi các tài sản chung sáng tạo thịnh vượng tồn tại để giải quyết những thách thức lớn nhất của thế giới.

• Tập trung vào cộng đồng: Về lâu dài, chúng tôi sẽ biết mình đã thành công khi các cộng đồng tận dụng cơ sở hạ tầng mở của CC để chia sẻ kiến thức vì lợi ích công cộng.

Tác phẩm “Edward Everett Square Bricks” của Adam Pieniazek, được chỉnh sửa bởi Creative Commons, được cấp phép theo CC BY 2.0.

Tăng cường cơ sở hạ tầng mở

Các công cụ mà chúng ta quản lý, như các giấy phép CC và các công cụ phạm vi công cộng, và các khuôn khổ mới mà chúng ta đang phát triển, như tín hiệu CC, không tồn tại một cách độc lập. Chúng hoạt động trong các môi trường quản trị dữ liệu, kỹ thuật và pháp lý phức tạp. Khi các môi trường đó phát triển, chúng ta cũng phải phát triển theo.

Năm 2026, chúng tôi sẽ tham gia sâu vào việc định nghĩa sự thừa nhận ghi công trong bối cảnh AI. Sự thừa nhận ghi công không phải là điều nên có; nó là nền tảng cho tài sản chung và tính bền vững của hệ sinh thái thông tin của chúng ta. Người sáng tạo xứng đáng được ghi nhận, và người dùng xứng đáng được biết kiến thức của họ đến từ đâu. Chúng ta cũng sẽ khám phá các chiến lược để bắt buộc ghi nhận và, nếu phù hợp, bồi thường, làm việc cẩn thận để giảm thiểu mọi hậu quả không mong muốn. Điều này có nghĩa là phải hiểu thấu đáo các môi trường lập pháp và quy định ảnh hưởng đến việc sử dụng các công cụ, và tham gia một cách có ý nghĩa với các bên liên quan về những sự đánh đổi có thể chấp nhận được.

Khi chúng ta giải quyết trực diện những thách thức này, chúng ta không thể để sự hoàn hảo trở thành kẻ thù của lợi ích công cộng. Không làm gì cả không phải là một lựa chọn đối với Creative Commons.

Việc mang lại sự chủ động và tinh tế hơn cho việc chia sẻ chính là điều đã dẫn đến sự phát triển của tín hiệu CC (CC Signals). Giống như bất kỳ sự can thiệp nào vào một hệ sinh thái đang phát triển nhanh chóng, tín hiệu CC và bất kỳ sự can thiệp nào khác của AI đều phải được tiếp cận với tư duy nghiên cứu và phát triển (R&D). Chúng ta phải thử nghiệm, đánh giá và tinh chỉnh để xem điều gì hiệu quả. Chúng ta sẽ áp dụng tư duy tương tự để khám phá xem liệu có cần thiết phải có giấy phép mới hay không, hoặc liệu chúng ta có cần xem xét việc quản lý phiên bản của các giấy phép hiện có hay không.

Công việc này phải được thực hiện một cách chu đáo và có chủ đích, ngay cả khi thế giới đòi hỏi tốc độ. Các tài sản chung vận động theo tốc độ của con người và công việc của con người thì lộn xộn. Đây là một đặc điểm, không phải là một khuyết điểm, và cho phép chúng ta chống lại nhu cầu về tốc độ bằng các quyết định thiết kế dựa trên giá trị.

Bảo vệ các Tài sản chung Sáng tạo Thịnh vượng

Trong hơn hai thập kỷ qua, CC đã đi đầu trong phong trào toàn cầu về quyền truy cập tri thức. Thông qua chính sách, vận động, quan hệ đối tác thể chế và việc áp dụng giấy phép, chúng tôi đã giúp các tài sản chung phát triển.

Công việc này vẫn tiếp tục cho đến ngày nay với tầm quan trọng cao hơn. Mọi người trên khắp thế giới tham gia vào các tài sản chung hàng ngày. Nó đã trở nên phổ biến đến mức chúng ta thường không nhận ra đó là thứ cần được bảo vệ. Nhưng đó là một trong những tài sản quý giá nhất của con người – và mặc dù nó thuộc về tất cả chúng ta – nó cần người bảo vệ, người quản lý, người bảo trợ. Nếu không có các tài sản chung lành mạnh, kiến thức sẽ bị tư nhân hóa và sự sáng tạo sẽ bị đình trệ. Trong kỷ nguyên AI này, người dùng bị tách khỏi nguồn gốc ban đầu một hoặc nhiều bước. Chúng ta đang bước vào một thời kỳ mà nội dung bị thu hẹp xuống mức thấp nhất và tách rời khỏi bối cảnh và cộng đồng. Đây là nơi mà các can thiệp chuyên biệt theo từng lĩnh vực của chúng ta tạo ra tác động lớn nhất. Bằng cách tập trung vào việc tăng cường khả năng tiếp cận giáo dục, khoa học và văn hóa, chúng ta đóng góp cho các tài sản chung sáng tạo thịnh vượng vì tất cả chúng ta.

Trong khoa học mở, chúng ta sẽ tiếp tục hỗ trợ việc phổ biến nhanh chóng và công khai các sản phẩm đầu ra khoa học. Khi nghiên cứu vượt ra ngoài các ấn phẩm truyền thống hướng tới các bản thảo trước khi xuất bản (Preprints), các sản phẩm đầu ra dạng mô-đun và các định dạng ưu tiên kỹ thuật số, cơ sở hạ tầng truy cập mở phải phát triển song song với nó. Chúng tôi sẽ đẩy nhanh việc áp dụng CC BY cho các bản thảo trước khi xuất bản và làm sâu sắc thêm công việc của chúng tôi về khoa học mô-đun với Quỹ Khoa học Liên tục (Continuous Science Foundation), khám phá cách cấp phép có thể hoạt động như một cơ sở hạ tầng nền tảng khuyến khích việc tái sử dụng và hợp tác.

Trong văn hóa mở, chúng tôi sẽ tiếp tục phát triển dựa trên việc ra mắt Tuyên bố Di sản Mở (Open Heritage Statement), với kế hoạch tổ chức một sự kiện tại Paris tại trụ sở UNESCO để khuyến khích sự hỗ trợ từ các quốc gia thành viên UNESCO nhằm thúc đẩy công việc này thông qua các kênh chính thức.

Trong gần 5 năm qua, công việc của chúng tôi trong lĩnh vực văn hóa mở đã được thực hiện nhờ sự hỗ trợ từ Arcadia, nhưng nguồn tài trợ này sẽ kết thúc vào cuối năm nay. Chúng tôi đang tích cực tìm kiếm các khoản tài trợ để tiếp tục xây dựng dựa trên những thành tựu đã đạt được và hiện thực hóa mục tiêu biến di sản mở trở thành chuẩn mực và là tài sản chung mà tất cả chúng ta đều có thể hưởng lợi.

Chúng tôi sẽ tiếp tục tham gia sâu rộng vào các lĩnh vực mà chúng tôi đã có tác động lớn trong việc áp dụng giấy phép CC và thúc đẩy lý tưởng về tính mở. Dựa trên chuyên môn và các mối quan hệ, chúng tôi sẽ giúp suy nghĩ về những công cụ và khuôn khổ tốt nhất để chia sẻ và truy cập hiện nay và cách thức mà các nhu cầu có thể thay đổi cùng với công nghệ. Chúng tôi ở đây để giúp những người đang tạo ra hoặc quản lý nội dung đưa ra những lựa chọn tốt nhất có thể, và chúng tôi thừa nhận rằng các nhu cầu sẽ khác nhau tùy theo lĩnh vực và khu vực. Công việc thử nghiệm nguyên mẫu của chúng tôi đối với các tín hiệu CC cũng sẽ được khám phá trong các lĩnh vực giáo dục, khoa học và văn hóa.

Tập trung vào cộng đồng

Chúng tôi rất hào hứng cùng cộng đồng giải quyết tất cả những câu hỏi lớn, mở (theo nghĩa đen và nghĩa bóng!). Năm nay, chúng tôi kỷ niệm 25 năm thành lập. Chúng tôi sẽ tổ chức các cuộc thảo luận công khai với các chuyên gia, nhà vận động và cả những người bất đồng chính kiến (đúng vậy!), đồng thời phát triển các tài liệu dựa trên những bài học này, dành cho bất kỳ ai muốn tìm hiểu thêm về toàn bộ phạm vi hoạt động của chúng tôi. Chúng tôi cũng sẽ tổ chức một số hoạt động kỷ niệm trong suốt quá trình.

Phương châm của chúng tôi trong năm nay: “Nếu không có gì khác, hãy ghi công”.

Trong lịch sử, việc chia sẻ và quyền tiếp cận đã củng cố lẫn nhau. Các công cụ chúng tôi phát triển để tạo điều kiện cho việc chia sẻ đã mở rộng quyền tiếp cận, và ngược lại. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo AI, mối quan hệ đó đang bị thử thách—nhưng nguyên tắc cốt lõi vẫn không thay đổi.

Tại Creative Commons, mọi thứ quay trở lại với sự lựa chọn và ghi công.

Nếu bạn chọn chia sẻ kiến thức, bạn luôn cần được thừa nhận ghi công. Nếu bạn truy cập kiến thức, bạn có quyền biết thông tin của mình đến từ đâu.

Khi Creative Commons bước sang năm thứ 25, tôi hy vọng chúng ta có thể cùng nhau, trong cộng đồng, để bảo vệ các giá trị cốt lõi của CC trong một thế giới đang thay đổi. Hãy tìm chúng tôi trên Zulip hoặc đăng ký nhận bản tin của chúng tôi để biết tất cả những hoạt động chúng tôi đang thực hiện nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành lập.