Europeana góp phần định hình Đám mây cho di sản văn hóa
- Thứ hai - 16/11/2026 18:15
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Europeana contributes to shaping the Cloud for Cultural Heritage
Published December 10, 2024 by Lorena Aldana (Europeana Foundation)
Bài được đưa lên Internet ngày: 10/12/2024
Sự hợp tác giữa không gian dữ liệu chung của châu Âu về di sản văn hóa và Nền tảng đám mây cộng tác dành cho di sản văn hóa (Collaborative Cloud for Cultural Heritage) sẽ mở ra những cơ hội mới cho công tác nghiên cứu, vận động chính sách và trải nghiệm di sản văn hóa. Hãy khám phá các tiềm năng này, tìm hiểu ý nghĩa của chúng đối với bạn, và cách thức để biết thêm thông tin chi tiết vào ngày 12 - 13 tháng 12!
Nền tảng đám mây cộng tác dành cho di sản văn hóa
Dự án "European Cloud for Heritage OpEn Science" (ECHOES) – với sự tham gia của Europeana Initiative trong vai trò đối tác – hướng tới việc phát triển Nền tảng đám mây cộng tác dành cho di sản văn hóa. Nền tảng này cung cấp cơ sở hạ tầng kỹ thuật số, cho phép các chuyên gia, nhà khoa học và nhà nghiên cứu về di sản tiếp cận những công cụ và dịch vụ số hóa tiên tiến phục vụ công tác bảo tồn và gìn giữ di sản. Dự án được chương trình Horizon Europe của Liên minh châu Âu tài trợ và được một hội đoàn các chuyên gia gồm 51 đối tác châu Âu vận hành.
Không gian dữ liệu và Nền tảng đám mây cộng tác
Mặc dù là hai thực thể riêng biệt, không gian dữ liệu chung của châu Âu về di sản văn hóa và Nền tảng đám mây cộng tác có mối quan hệ bổ trợ lẫn nhau. Không gian dữ liệu đóng vai trò là điểm truy cập chính cho các nhà giáo dục, người làm sáng tạo, công dân và các không gian dữ liệu khác, giúp họ tiếp cận và tái sử dụng dữ liệu di sản văn hóa từ các cơ sở trên khắp châu Âu. Trong khi đó, Nền tảng đám mây cộng tác là không gian làm việc chung, nơi các chuyên gia di sản có thể truy cập dữ liệu, công cụ và dịch vụ để thúc đẩy khoa học di sản. Có thể hình dung không gian dữ liệu như một "phân xưởng" – nơi dữ liệu và công cụ được tinh chỉnh, triển khai và cung cấp đến người dùng; còn Nền tảng đám mây cộng tác đóng vai trò như một "phòng thí nghiệm đổi mới", thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu và phát triển mang tính đột phá.
Tại Europeana Initiative, chúng tôi rất hào hứng khi trở thành một phần của liên minh ECHOES – đơn vị đang dẫn đầu quá trình phát triển Nền tảng đám mây này. Chúng tôi nhận thấy tiềm năng to lớn trong việc hai hệ thống này hỗ trợ và củng cố lẫn nhau, từ việc làm giàu siêu dữ liệu (metadata), nâng cao năng lực, thúc đẩy các mục tiêu chính sách chung, cho đến việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực cùng quan tâm, chẳng hạn như công nghệ 3D.
Làm giàu siêu dữ liệu
Một trong những nguyên tắc cốt lõi của không gian dữ liệu là tính tương hợp (interoperability). Nhờ vào hệ thống quản trị dữ liệu vững chắc cùng các khuôn khổ do Europeana Initiative thiết lập, tính tương hợp này sẽ tạo điều kiện cho việc trao đổi dữ liệu liền mạch giữa không gian dữ liệu và Nền tảng đám mây cộng tác. Dữ liệu có sẵn trong không gian dữ liệu có thể được chuyển vào Nền tảng đám mây một cách an toàn, cho phép các nhà nghiên cứu và nhà khoa học xử lý, phân tích và làm giàu dữ liệu đó thông qua các công cụ và dịch vụ tiên tiến trên nền tảng đám mây. và những cải tiến đối với dữ liệu thông qua các công cụ này có thể được đưa trở lại không gian dữ liệu.
Một trong những đợt kêu gọi tài trợ hiện đang mở trong khuôn khổ Cloud (đám mây) – với chủ đề "Các công cụ đổi mới sáng tạo để làm phong phú dữ liệu nâng cao" (kéo dài đến tháng 1 năm 2025) – tập trung vào việc thúc đẩy quá trình làm phong phú dữ liệu. Điều này mở ra nhiều khả năng mới mẻ và đầy thú vị.
Hãy hình dung một kho tàng ảnh lịch sử về Khu Phố Cổ Ljubljana được đưa vào không gian dữ liệu (data space). Nhờ các khuôn khổ có tính tương hợp và các nguyên tắc như Tìm thấy được, Truy cập được, Tương hợp được, Sử dụng lại được - FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable), dữ liệu này được tích hợp liền mạch vào hệ thống Cloud và được làm phong phú thêm thông qua các công cụ trên nền tảng Cloud. Chẳng hạn, một công cụ được trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ có thể tự động phát hiện dữ liệu vị trí địa lý từ các bức ảnh chụp các tòa nhà tại Khu Phố Cổ Ljubljana, rồi bổ sung thông tin này dưới dạng siêu dữ liệu (metadata) cho bất kỳ ai truy cập vào các bức ảnh đó. Điều này không chỉ hỗ trợ công tác nghiên cứu về di sản tại Khu Phố Cổ Ljubljana, mà còn có thể được ứng dụng để phát triển các công cụ du lịch tương tác, làm tài liệu giáo dục trong nhà trường, nâng cao trải nghiệm trò chơi, xây dựng các thế giới ảo, và nhìn chung là thúc đẩy việc tái sử dụng dữ liệu theo những cách sáng tạo và đổi mới.
Lợi ích mang lại là hai chiều. Các ứng dụng, kết quả nghiên cứu và siêu dữ liệu đã được làm phong phú thông qua hệ thống Cloud sẽ được cung cấp trong không gian dữ liệu, tiếp cận nhiều đối tượng khác nhau – từ mạng lưới Europeana hiện có cho đến các nhóm người dùng không chuyên như công dân châu Âu và những người yêu văn hóa.
Nâng cao năng lực
Trong hơn một thập kỷ qua, Europeana đã cung cấp nhiều cơ hội đào tạo đa dạng, từ các sự kiện, hội thảo trực tuyến cho đến các nguồn tài liệu giúp các chuyên gia xây dựng kỹ năng phục vụ quá trình chuyển đổi số. Với sự ra đời của không gian dữ liệu, các nỗ lực nâng cao năng lực này đã được mở rộng quy mô. Điển hình là Europeana Academy – một nền tảng đào tạo chuyên biệt cung cấp các khóa học theo hình thức tự học hoặc có giảng viên hướng dẫn, bao quát nhiều chủ đề từ kể chuyện kỹ thuật số (digital storytelling) cho đến vấn đề bản quyền. Hiện tại, nền tảng này chủ yếu chứa các tài nguyên đào tạo của riêng Europeana, nhưng trong tương lai, nó sẽ tích hợp tối đa các tài liệu đào tạo được phát triển trong khuôn khổ không gian dữ liệu. Ngoài ra, Europeana Academy còn là nơi cung cấp các chương trình đào tạo phù hợp cho các cơ sở khác, từ đó tạo nên một hệ sinh thái học tập toàn diện và hòa nhập.
Hãy tưởng tượng một chuyên gia trong lĩnh vực di sản văn hóa muốn chia sẻ dữ liệu của cơ sở mình lên không gian dữ liệu nhưng còn lúng túng trong xử lý các vấn đề về cấp phép & bản quyền. Thông qua Europeana Academy, họ có thể tiếp thu các kỹ năng thực tế, mang tính ứng dụng cao trong một môi trường tương tác và đầy sự hỗ trợ.
Europeana Foundation đóng vai trò dẫn đầu trong hoạt động xây dựng năng lực thuộc dự án ECHOES. Thông qua công việc này, các mô hình đào tạo vốn đã được phát triển trong không gian dữ liệu (data space) sẽ được tùy chỉnh để đáp ứng những nhu cầu đặc thù của các nhà khoa học trong lĩnh vực di sản khi sử dụng nền tảng đám mây (Cloud). Điều này minh họa cách thức các khuôn khổ và dịch vụ – vốn đã được kiểm thử, mở rộng quy mô và tinh chỉnh trong không gian dữ liệu – có thể được điều chỉnh để phục vụ các mục tiêu của nền tảng đám mây cũng như các nhóm đối tượng người dùng chuyên biệt tại đây.
Thúc đẩy các mục tiêu chính sách chung
Khuyến nghị năm 2021 của Ủy ban Châu Âu về không gian dữ liệu chung của Châu Âu dành cho di sản văn hóa đặt ra các mục tiêu táo bạo cho năm 2030, kêu gọi các Quốc gia Thành viên EU số hóa ở dạng 3D tất cả các di tích và địa điểm được coi là có nguy cơ và 50% trong số những địa điểm được ghé thăm thực tế nhiều nhất. Sáng kiến Europeana và không gian dữ liệu đã hỗ trợ các Quốc gia Thành viên và các cơ sở di sản của họ đáp ứng các mục tiêu này. Điều này bao gồm việc củng cố ý thức về mục đích tập thể và mang lại cơ hội nâng cao kỹ năng 3D thông qua các chiến dịch như Twin it! 3D cho văn hóa Châu Âu (bản dịch sang tiếng Việt).
Đám mây có thể hỗ trợ đạt được những mục tiêu này bằng cách cho phép lưu trữ tài liệu và bảo tồn ảo di sản văn hóa, bao gồm các địa điểm gặp nguy hiểm, đồng thời tạo điều kiện tạo ra các mô hình để nghiên cứu và tương tác sâu sắc trong tương lai.
Bằng cách tập hợp xung quanh một mục tiêu chung và giải quyết các thách thức chung, không gian dữ liệu và Đám mây có thể thúc đẩy sứ mệnh chung là bảo tồn (kỹ thuật số) di sản văn hóa của Châu Âu.
Đổi mới
Sự kết nối giữa không gian dữ liệu và Đám mây sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự đổi mới di sản văn hóa, đặc biệt là trong các lĩnh vực như 3D. Để làm một ví dụ cụ thể, hãy nghĩ về một Giáo sư - Roberta - vừa là Kiến trúc sư Bảo tồn vừa là Giáo sư Đại học, người có nghiên cứu tập trung vào Đồi Palatine ở Rome - một trong những khu vực cổ kính và giàu lịch sử nhất của thành phố, nơi lưu giữ tàn tích của các cung điện và đền thờ hoàng gia.
Roberta sử dụng các tài nguyên có sẵn thông qua không gian dữ liệu cho cả việc giảng dạy và nghiên cứu của mình. Roberta cần các bộ dữ liệu lớn, thường lộn xộn hoặc không đầy đủ, để thúc đẩy những khám phá mới. Thông qua không gian dữ liệu, cô đã có được quyền truy cập vào bản dựng lại mô hình 3D của Đồi Palatine, cùng với các bức ảnh, tài liệu lịch sử và các câu chuyện được tuyển chọn giúp hiểu sâu hơn về ngữ cảnh của địa điểm. Và thông qua Đám mây, cô tích hợp tất cả tài liệu này thành một bản trình bày kỹ thuật số năng động, ngày càng phát triển của Đồi Palatine. Các công cụ của Đám mây cho phép cô liên tục cập nhật phần trình bày này với dữ liệu mới, tạo ra một bản sao kỹ thuật số sống động của địa điểm cổ.
Hiện tại, Roberta đang làm việc với một thứ được gọi là "Bản sao kỹ thuật số" (Digital Twin) – một mô hình không chỉ đơn thuần là bản sao y hệt của di chỉ Đồi Palatine trong thế giới thực. Nó tập hợp các thông tin phức tạp về di sản này, cùng với hệ thống tài liệu được cập nhật liên tục bằng dữ liệu mới. Bản sao kỹ thuật số (Digital Twin) này là một bước đột phá trong nghiên cứu di sản, gói gọn trọn vẹn sự phong phú của Đồi Palatine vào một mô hình tương tác. Điều này mở ra nhiều cơ hội ứng dụng trong các lĩnh vực như nghiên cứu, giáo dục, du lịch và thậm chí là quy hoạch đô thị. Tương tự như một bộ phim, bản sao kỹ thuật số chứa đựng thông tin về các diễn viên, đạo diễn, âm nhạc, cũng như các dữ liệu liên quan khác như ý kiến từ giới phê bình hay các giải thưởng đạt được.
Roberta còn có thể truy cập vào các nền tảng cộng tác trên nền tảng đám mây (Cloud) để làm việc cùng các đồng nghiệp trên khắp châu Âu về những chủ đề tương tự. Họ cùng nhau chia sẻ các phát hiện, tập dữ liệu và ý tưởng, từ đó thúc đẩy sự phát triển chung của lĩnh vực này. Ngoài ra, Roberta còn đóng góp các kết quả nghiên cứu và tài liệu giảng dạy của chính mình vào không gian dữ liệu, góp phần làm phong phú thêm nguồn tài nguyên cho các nhà giáo dục và nhà nghiên cứu khác.
Tìm hiểu thêm
Hãy tham gia sự kiện "Hướng tới Đám mây Di sản Văn hóa" (Toward the Cultural Heritage Cloud) diễn ra vào ngày 12 và 13 tháng 12 tại Brussels (hoặc tham gia trực tuyến) để tìm hiểu sâu hơn về công việc của dự án ECHOES! Đồng thời, đừng quên cập nhật những tin tức mới nhất từ không gian dữ liệu này trên trang Europeana Pro.