CC tổ chức sự kiện về Tuyên bố Di sản Mở ở Amsterdam

CC Hosts Open Heritage Statement Event in Amsterdam

By Brigitte Vézina. Posted 06 March 2026

Theo: https://creativecommons.org/2026/03/06/open-heritage-statement-event-amsterdam-march-2026/

Bài được đưa lên Internet ngày: 06/03/2026

Thứ hai, ngày 2/3/2026, tổ chức Creative Commons (CC) và tổ chức Lưu Trữ Internet châu Âu (Internet Archive Europe), cùng với sự hỗ trợ của tổ chức Hà Lan Mở (Open Nederland), đã tổ chức một sự kiện mang tên “Đảm bảo quyền truy cập công bằng vào di sản trong môi trường kỹ thuật số: Vai trò hàng đầu của Hà Lan trên trường quốc tế”. Trong bài đăng trên blog này, chúng tôi tóm tắt các cuộc thảo luận sôi nổi và chia sẻ lý do tại sao chúng lại quan trọng đối với CC.

Mục tiêu của sự kiện

Mục tiêu của sự kiện là tập hợp các nhân vật chủ chốt từ lĩnh vực di sản của Hà Lan để tôn vinh những nỗ lực tiên phong của Hà Lan trong việc mở rộng quyền truy cập vào các bộ sưu tập di sản. Trong hơn hai thập kỷ qua, các tổ chức di sản văn hóa - CHI (Cultural Heritage Institutions) của Hà Lan đã thiết lập tiêu chuẩn về quyền truy cập công bằng vào di sản, thúc đẩy trí tưởng tượng, sự sáng tạo và đổi mới, đồng thời khéo léo vượt qua những cạm bẫy đe dọa quyền truy cập. Với việc di sản mở đang ngày càng được chú trọng như một cách để giúp giải quyết các thách thức toàn cầu, sự kiện này là một cơ hội để nâng cao các thực tiễn tốt của Hà Lan lên tầm quốc tế.

Photo by Creative Commons, 2026, CC BY 4.0.

Lời khai mạc

Bà Brigitte Vézina, Giám đốc Chính sách và Văn hóa Mở của CC, đã khai mạc sự kiện bằng bài phát biểu giới thiệu. Bà trình bày về công việc của CC và việc các CHI sử dụng giấy phép CC liên quan đến di sản, đồng thời cung cấp một số thông tin cơ bản về Liên minh Di sản Mở (Open Heritage Coalition) và Tuyên bố Di sản Mở (Open Heritage Statement).

Phiên thảo luận I: Thành công và Thách thức của Di sản Mở tại Hà Lan

Phiên thảo luận chuyên gia đầu tiên, do bà Beverley Francis (CC) điều phối, đã nêu bật nhiều kinh nghiệm về di sản mở trong bối cảnh Hà Lan.

Bà Amanda van Rij (Cố vấn Điều phối Chính sách Pháp lý, Ban Giám đốc Di sản và Nghệ thuật, Bộ Giáo dục, Văn hóa và Khoa học) đã trình bày Chiến lược Quốc gia về Di sản Kỹ thuật số (bằng tiếng Hà Lan) với mục tiêu làm cho di sản kỹ thuật số dễ tiếp cận hơn với mọi người. Bà cũng giới thiệu Tuyên ngôn của Netwerk Digitaal Erfgoed (Mạng lưới Di sản Kỹ thuật số - NDE (Digital Heritage Network)), một tài liệu được phát triển với nguồn tài trợ từ Bộ, đã được hơn 200 tổ chức trên cả nước ký kết. Bà cũng nhấn mạnh rằng số hóa ảnh hưởng đến cách thức di sản của chúng ta được tạo ra, phổ biến và trải nghiệm, đồng thời chỉ ra rằng cần có sự cân bằng cẩn thận giữa việc tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ một mặt và lợi ích công cộng trong việc tiếp cận ký ức tập thể của chúng ta mặt khác.

Saskia Scheltjens (Trưởng bộ phận Dịch vụ Nghiên cứu và Thủ thư trưởng Thư viện Nghiên cứu Rijksmuseum, Bảo tàng Rijksmuseum Amsterdam) đã kể lại hành trình di sản mở của bảo tàng, bắt đầu trong một “cơn bão hoàn hảo”, như bà nói, bắt đầu với bộ sưu tập được số hóa đầu tiên vào năm 2011 và việc thành lập Rijkstudio vào năm 2012. Bài học quan trọng mà bà rút ra là, trái với dự đoán, việc mở cửa truy cập vào bộ sưu tập kỹ thuật số không làm khách tham quan bỏ đi (Rijksmuseum, với 2,3 triệu lượt khách mỗi năm, là bảo tàng được ghé thăm nhiều thứ 23 trên thế giới). Trên thực tế, hoàn toàn ngược lại, bởi với quyền truy cập trực tuyến miễn phí và không bị hạn chế (1,8 triệu người truy cập trang web mỗi năm), mọi người có thể xây dựng mối quan hệ với bộ sưu tập, từ đó bộ sưu tập trở nên nổi tiếng hơn. Năm 2023 chứng kiến sự hoàn thành việc số hóa toàn bộ bộ sưu tập một triệu hiện vật, trong khi những năm gần đây đã nhấn mạnh sự cần thiết của một cách tiếp cận tinh tế hơn đối với quyền truy cập. Ví dụ, việc xử lý các trường hợp hoàn trả hiện vật đã khiến bà nhận ra rằng một bộ sưu tập có nhiều bên liên quan về văn hóa và xã hội hơn so với hiểu biết cách đây khoảng một thập kỷ. Bà kết luận bằng cách lưu ý rằng việc cung cấp thông tin và dữ liệu trực tuyến phù hợp với sứ mệnh của tổ chức, tuân thủ các nguyên tắc FAIR, và điều này đòi hỏi phải đầu tư vào chất lượng, cấu trúc và tính nhất quán để đảm bảo quá trình chuyển đổi số thành công và duy trì các giá trị công cộng của một hệ sinh thái tri thức công bằng. Bà kết thúc bằng những lời truyền cảm hứng: “Đổi mới đòi hỏi cơ sở hạ tầng.”

Edwin van Huis (Thành viên Hội đồng Giám sát của SURF và Hội đồng Cố vấn của Internet Archive Europe) đã chia sẻ kinh nghiệm làm việc với di sản kỹ thuật số tại Bảo tàng Rijksmuseum Amsterdam, Viện Âm thanh và Hình ảnh Hà Lan và Trung tâm Đa dạng Sinh học Naturalis (hiện nay, hai tổ chức này là các bên ký kết Tuyên bố Di sản Mở). Ông cho biết Hà Lan luôn đi đầu tính mở kỹ thuật số (Digital Openness), đặc biệt là khoa học mở, và đưa ra ví dụ về DiSSCo, một sáng kiến do Hà Lan dẫn đầu, quy tụ 1,5 tỷ mẫu vật, 5.000 nhà khoa học, hơn 400 tổ chức và 23 quốc gia vào một bộ sưu tập châu Âu duy nhất. Là Chủ tịch đầu tiên của Netwerk Digitaal Erfgoed, ông kêu gọi đưa khái niệm này lên cấp độ châu Âu để tạo ra tác động lớn hơn.

Marike van Roon (Thành viên Hội đồng quản trị của Wikimedia Nederland) đã nói về các dự án của Wikimedia và các giá trị cơ bản của tính mở, cộng đồng và sự cộng tác, những giá trị làm nền tảng cho phong trào tri thức tự do thành công rộng rãi. Bà đề cập đến nhiều đối tác từ lĩnh vực di sản giúp cho di sản dễ tiếp cận hơn trên Wikipedia và Wikimedia Commons. Các dự án Wikimedia, vốn là những sáng kiến từ cơ sở, thường hoạt động theo hướng từ dưới lên, tận dụng kinh nghiệm và chuyên môn của các tình nguyện viên sẵn sàng đóng góp cho di sản mở.

Photo by Creative Commons, 2026, CC BY 4.0.

Phiên thảo luận II: Quan điểm quốc tế về di sản mở

Phiên thảo luận chuyên gia thứ hai, do Maarten Zeinstra (Chủ tịch, Open Nederland) điều phối, đã mở rộng phạm vi từ bối cảnh quốc gia sang khám phá các sáng kiến quốc tế hiện có và các cơ hội trong tương lai.

Beatrice Murch (Quản lý chương trình tại Internet Archive Europe) đã trình bày chiến dịch Ký ức Tương lai của Chúng ta (Our Future Memory), được Internet Archive Europe hỗ trợ và nhằm mục đích đảm bảo các quyền cơ bản của các tổ chức lưu trữ được tôn trọng trong thế giới kỹ thuật số. Bà nhấn mạnh sự tương đồng và bổ sung lẫn nhau giữa chiến dịch này và Tuyên bố Di sản Mở, chỉ ra cách các quyền được nêu trong chiến dịch được phản ánh trong ngôn ngữ của Tuyên bố. Với hơn 80 tổ chức trên toàn thế giới đã ký kết, bà kêu gọi thêm nhiều tổ chức trên khắp châu Âu cùng lên tiếng.

Claire McGuire (Quản lý Chính sách và Vận động, Liên đoàn Quốc tế các Hiệp hội và Tổ chức Thư viện (IFLA)) đã chia sẻ những hiểu biết từ kinh nghiệm của mình với tư cách là thành viên của Nhóm soạn thảo Tuyên bố của Liên minh Di sản Mở (ủy ban soạn thảo Tuyên bố). Bà giải thích rằng Tuyên bố đề cập đến các vấn đề vượt xa phạm vi bản quyền để giải quyết các rào cản đối với quyền tiếp cận di sản một cách công bằng và có ý nghĩa, trong bối cảnh rộng hơn của quyền tiếp cận thông tin. Bà nhắc lại rằng việc có một khung chung toàn cầu có thể rất hữu ích và cho rằng Tuyên bố có vị trí xứng đáng tại UNESCO, vì chính sách quốc tế thường xuyên ảnh hưởng đến các chính sách quốc gia và cơ sở. Trước bối cảnh rất phân mảnh của di sản mở và các mô hình thoái lui và thụt lùi do những bất ổn do trí tuệ nhân tạo mang lại, nhu cầu hài hòa toàn cầu và cộng tác xuyên biên giới càng trở nên cấp thiết hơn để thiết lập một môi trường hỗ trợ cho tính mở. Bà tin tưởng rằng Tuyên bố Di sản Mở sẽ tạo ra sự khác biệt.

Jan Bos (Chủ tịch Ủy ban Tư vấn Quốc tế về Ký ức Thế giới của UNESCO) đã trình bày một cái nhìn tổng quan hữu ích về Chương trình Ký ức Thế giới, được khởi xướng tại UNESCO năm 1992 nhằm tập trung vào việc bảo vệ di sản tư liệu, cũng như về Khuyến nghị năm 2015 liên quan đến Bảo tồn và Tiếp cận Di sản Tư liệu, bao gồm cả ở dạng kỹ thuật số. Ông đã chỉ ra một số điểm tương đồng giữa Khuyến nghị và Tuyên bố Di sản Mở, bắt đầu từ các nguyên tắc cơ bản tạo nên nền tảng của cả hai công cụ, bao gồm quyền truy cập phạm vi công cộng và việc cấp phép mở. Nhưng trong khi Khuyến nghị năm 2015 chỉ đề cập đến di sản tư liệu, thì Tuyên bố bao gồm tất cả các hình thức di sản, và do đó, tạo thành một sự bổ sung rất có giá trị.

Douglas McCarthy (Chuyên gia Cao cấp về Nội dung Mở, Tổ chức Open Future Foundation), người cùng với Tiến sĩ Andrea Wallace, đã thiết kế cuộc khảo sát OpenGLAM có ảnh hưởng lớn, cho biết Tuyên bố Di sản Mở đã thể hiện rất rõ ràng lý do “tại sao” cần phải đảm bảo quyền truy cập vào di sản. Ông nói rằng các bộ sưu tập di sản trực tuyến là thước đo sự phù hợp, tương tác và giáo dục với khán giả toàn cầu, với thực tế là phần lớn mọi người chưa bao giờ đến thăm các cơ sở vật lý. Ông thừa nhận xu hướng tăng trưởng tích cực trong việc tiếp cận di sản trực tuyến, một phần nhờ vào sự rõ ràng hơn về mặt pháp lý do Điều 14 của Chỉ thị năm 2019 về Bản quyền trong Thị trường kỹ thuật số thống nhất ở châu Âu mang lại, nhưng nhắc nhở khán giả rằng các chính sách và thực tiễn vẫn còn rất rời rạc và khó hiểu do các chế độ tuân thủ yếu kém hoặc không tồn tại. Ông chia sẻ rằng khoảng 1700 tổ chức di sản văn hóa (CHI) trên toàn thế giới đã công khai một số dữ liệu, tương ứng với khoảng 100 triệu hiện vật, nhưng cũng đưa ra ví dụ về các tổ chức nổi tiếng của Hà Lan vẫn đang dựng lên những rào cản đối với di sản thuộc phạm vi công cộng bằng cách duy trì các mô hình kinh doanh lỗi thời. Theo ông, việc thúc đẩy sự thay đổi phụ thuộc vào những cá nhân có khả năng lãnh đạo và tầm nhìn để thử nghiệm.

Lời bế mạc

Bà Brigitte Vézina và ông Brewster Kahle (Thủ thư số, Internet Archive) đã đưa ra lời kết luận cho một cuộc thảo luận phong phú. Cả hai cùng nhau khẳng định lại vị thế của Hà Lan trong việc giúp thiết lập các tiêu chuẩn toàn cầu về quyền tiếp cận và sử dụng di sản, đồng thời có cơ hội duy nhất để tạo dấu ấn trên trường quốc tế về luật nhằm tạo điều kiện đối với quyền tiếp cận di sản cho giáo dục, chống biến đổi khí hậu, thúc đẩy quyền tiếp cận cho người khuyết tật và khuyến khích sự sáng tạo dưới mọi hình thức.

Thông tin thêm về Tuyên bố Di sản Mở

Tuyên bố Di sản Mở là lời kêu gọi hành động toàn cầu do Creative Commons và Liên minh Di sản Mở dẫn đầu, ủng hộ quyền tiếp cận công bằng tới di sản thuộc phạm vi công cộng trong môi trường kỹ thuật số và kêu gọi các bên liên quan loại bỏ các rào cản bất công, không cần thiết để cho phép mọi người được hưởng quyền cơ bản của mình là tham gia vào đời sống văn hóa và giải quyết các vấn đề lớn nhất của thế giới. Tuyên bố này nhằm mục đích thúc đẩy một cuộc đối thoại toàn cầu về sự cần thiết phải thiết lập các tiêu chuẩn quốc tế về di sản mở dưới sự bảo trợ của UNESCO.

Điều này có ý nghĩa gì đối với CC

Sự kiện này đánh dấu một cột mốc quan trọng trong nỗ lực vận động và xây dựng phong trào của Liên minh Di sản Mở, dựa trên nhiều năm hoạt động cộng đồng được CC hỗ trợ, bao gồm việc phát triển Khuyến nghị năm 2019 của UNESCO về Tài nguyên Giáo dục Mở và Khuyến nghị năm 2021 về Khoa học Mở. Cả hai khuyến nghị đều dựa vào các giấy phép CC và các công cụ thuộc phạm vi công cộng để phổ biến kiến thức.

Là một đối tác phi chính phủ chính thức của UNESCO (với tư cách tư vấn), CC hướng tới tầm nhìn của UNESCO, nơi giáo dục, văn hóa và khoa học được chia sẻ một cách công bằng, dựa trên niềm tin chung rằng tính mở có thể mang lại lợi ích cho tất cả mọi người, ở mọi nơi.

Creative Commons cung cấp cơ sở hạ tầng quan trọng cho việc chia sẻ mở, nhưng các giá trị đằng sau công việc của chúng tôi quan trọng hơn các chi tiết pháp lý và kỹ thuật. Tuyên bố Di sản Mở bắt nguồn từ những giá trị đó, mô tả một cách hùng hồn lý do tại sao quyền tiếp cận công bằng tới di sản lại quan trọng, và sau đó đưa ra một tập hợp các nguyên tắc và hành động chính sách để đưa những giá trị đó vào thực tiễn. Tuyên bố này cung cấp cho chúng ta một la bàn trong nỗ lực này; một la bàn được chia sẻ giữa các quốc gia và cộng đồng.

Sự kiện của CC tại UNESCO vào tháng Tư

Sự kiện này là khúc dạo đầu cho một sự kiện mà Creative Commons đang tổ chức tại Paris vào tháng Tư. Với chủ đề “Làm thế nào để quyền tiếp cận công bằng tới di sản có thể giúp giải quyết các thách thức toàn cầu? Một cuộc đối thoại thăm dò”, sự kiện sẽ diễn ra vào thứ Tư, ngày 29/04/2026, từ 14:00 đến 17:00, tiếp theo là buổi tiệc chiêu đãi giao lưu, tại Trụ sở UNESCO, Paris, Pháp. Để giữ chỗ, hãy đăng ký ngay hôm nay: https://openheritagestatement.org/dialogue.