Các giấy phép và công cụ được khuyến nghị cho Nội dung Di sản Văn hóa

Recommended Licenses and Tools for Cultural Heritage Content

by Brigitte Vézina. Posted 09 July 2025

Theo: https://creativecommons.org/2025/07/09/recommended-licenses-and-tools-for-cultural-heritage-content/

Bài được đưa lên Internet ngày: 09/07/2025

Havsstrand by Maurice Denis. Public Domain. Swedish National Museum

Nhiều người có thể hưởng lợi từ việc truy cập mở vào di sản văn hóa theo nhiều cách và cho nhiều mục đích khác nhau — từ những người sáng tạo tìm kiếm nguồn cảm hứng đến các nhà nghiên cứu khám phá những cách diễn giải mới, cho đến các tổ chức di sản văn hóa (CHI) kết nối với nhiều đối tượng hơn, và công chúng nói chung hiểu rõ hơn về thế giới chúng ta đang sống. Trong báo cáo của chúng tôi "Lợi ích của Văn hóa Mở là gì? Một ấn phẩm CC mới", chúng tôi chỉ ra cách thức, bằng cách xóa bỏ mọi khoảng cách giữa con người và di sản, tính mở tạo ra vô số kết nối với, về hoặc thông qua di sản văn hóa.

Các giấy phép CC và các công cụ phạm vi công cộng là một cách đơn giản và hiệu quả để các tổ chức di sản văn hóa (CHI), chẳng hạn như bảo tàng, thư viện và kho lưu trữ, mở công khai các tài liệu di sản (và siêu dữ liệu liên quan) để chúng có thể được chia sẻ rộng rãi nhằm mục đích truy cập, sử dụng và tái sử dụng rộng rãi nhất có thể (bao gồm cả sử dụng thương mại và chỉnh sửa), miễn phí, và không có hoặc có rất ít hạn chế về bản quyền.

Việc lựa chọn giấy phép hoặc công cụ phù hợp có thể hơi khó khăn, nhưng nếu bạn chỉ nhớ một điều, đó là các bản sao kỹ thuật số trung thực của các tài liệu thuộc phạm vi công cộng phải được giữ nguyên trong phạm vi công cộng — không có bản quyền mới hoặc quyền liên quan nào được áp dụng cho phiên bản số hóa đó. Tài liệu thuộc phạm vi công cộng là những tài liệu không còn hoặc chưa bao giờ được bảo vệ bởi bản quyền.

Đây là quan điểm mà Creative Commons (CC) đã ủng hộ trong nhiều năm như một phần của Chương trình Văn hóa Mở của chúng tôi. Nói cách khác, không nên phát sinh bản quyền mới (hoặc quyền liên quan) đối với việc tạo ra “một bản sao như anh em sinh đôi” (Twin) kỹ thuật số. Europeana và Hiệp hội Communia, cùng với nhiều tổ chức văn hóa mở khác, đều chia sẻ quan điểm này. Điều này cũng phù hợp với Điều 14 của Chỉ thị EU năm 2019 về Bản quyền trong Thị trường Kỹ thuật số Thống nhất, trong đó nêu rõ: “khi thời hạn bảo hộ của một tác phẩm nghệ thuật thị giác đã hết hạn, bất kỳ tài liệu nào phát sinh từ hành vi sao chép tác phẩm đó đều không thuộc phạm vi bản quyền […]”.

Điều quan trọng cần nhớ là các bản sao kỹ thuật số của các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng không thể được cấp phép CC, vì giấy phép CC chỉ có thể được sử dụng với nội dung có bản quyền. Thay vào đó, chúng tôi khuyên bạn nên sử dụng công cụ phạm vi công cộng CC, đưa các bản sao kỹ thuật số một cách rõ ràng và dứt khoát vào phạm vi công cộng. Điều này không chỉ truyền đạt thông tin rõ ràng về trạng thái phạm vi công cộng của các tài liệu, mà còn góp phần vào sự phát triển mạnh mẽ của kho tàng tri thức và văn hóa chung mà chúng ta cần để giải quyết những vấn đề cấp bách nhất của thế giới.

Một số tổ chức di sản văn hóa (CHI) có thể muốn được ghi nhận công lao khi chia sẻ di sản từ bộ sưu tập của họ. Trong trường hợp này, việc sử dụng giấy phép không phải là cách làm tốt. Thay vào đó, có nhiều cách khác nhau để khuyến khích người dùng trích dẫn lại nguồn từ các CHI, như chúng tôi đã giải thích trong bài viết "Khuyến khích người dùng trích dẫn nguồn từ các tổ chức khi sử dụng tài liệu thuộc phạm vi công cộng". Các hướng dẫn này đưa ra một cách tiếp cận mới mẻ và sáng tạo để nhắc nhở người dùng trích dẫn nguồn từ tổ chức khi sử dụng tài liệu thuộc phạm vi công cộng và trình bày nhiều ý tưởng thiết kế khác nhau để thúc đẩy sự thay đổi hành vi. Chúng đề cập đến các câu hỏi chính, bao gồm:

• Làm thế nào các tổ chức có thể khuyến khích người dùng trích dẫn chúng?

• Những thông tin nào nên được bao gồm trong một câu trích dẫn?

• Một lời nhắc nhở sẽ trông như thế nào trong thực tế?

• Làm thế nào để tổ chức dữ liệu cần thiết để thực hiện những ý tưởng này?

Về siêu dữ liệu, chúng tôi đặc biệt khuyến khích việc hiến tặng nó vào phạm vi công cộng bằng cách sử dụng công cụ pháp lý Hiến tặng vào Phạm vi Công cộng của Creative Commons - CC0 (Creative Commons Public Domain Dedication). Dữ liệu chủ yếu bao gồm nội dung có tính thực tế cao và được coi là không thể bảo hộ bản quyền, nhưng vẫn có thể tồn tại những điều không chắc chắn. Việc khước từ bằng CC0 đặt tất cả dữ liệu một cách rõ ràng và không thể tranh cãi vào phạm vi công cộng trên toàn thế giới và làm rõ rằng việc tái sử dụng dữ liệu không bị hạn chế bởi bản quyền, quyền liên quan hoặc quyền cơ sở dữ liệu — tất cả các quyền đó đều được từ bỏ. CC0 có thể hỗ trợ tối đa hóa việc tái sử dụng dữ liệu, với các lợi ích bao gồm:

• cho phép người khác xác thực, sao chép và sử dụng dữ liệu cho các mục đích mới

• tạo điều kiện thuận lợi cho sự cộng tác và làm giàu thêm

• tăng tính minh bạch

• đẩy nhanh quá trình khám phá và hiểu biết về các giải pháp cho nhu cầu của hành tinh và xã hội.

Đối với các tài liệu do CHI tạo ra và được bản quyền bảo vệ, chúng tôi khuyến nghị sử dụng CC BY-SA 4.0, CC BY 4.0 hoặc CC0 1.0 để tối đa hóa khả năng phổ biến và tái sử dụng.

Đối với các loại nội dung khác nhau, chúng tôi khuyến nghị sử dụng các công cụ hoặc giấy phép CC khác nhau để đạt được sự tương tác và tái sử dụng tối ưu, như được tóm tắt trong bảng này:

Việc sử dụng các giấy phép CC và các công cụ phạm vi công cộng để chia sẻ tài liệu di sản văn hóa mở ra tiềm năng to lớn cho văn hóa mở phát triển mạnh mẽ trong lĩnh vực di sản văn hóa. Bằng cách cung cấp sự chắc chắn về mặt pháp lý được tăng cường, các tổ chức di sản văn hóa (CHI) có khả năng tham gia sâu hơn vào phong trào văn hóa mở và giúp mọi người dễ dàng tiếp cận các bộ sưu tập khổng lồ của họ.

Để biết thêm thông tin:

• Tải xuống thông tin này

• Tìm hiểu thêm về việc quản lý giấy phép của chúng tôi

• Tham gia Nền tảng Văn hóa Mở CC

• Tham gia Liên minh TAROCH

• Tham gia khóa đào tạo trực tuyến Chứng chỉ CC của chúng tôi

Vui lòng liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ info@creativecommons.org