25 năm hợp tác: CC tại Wikimania 2026

25 Years of Partnership: CC at Wikimania 2026

Posted 10 August 2026 by Jocelyn Miyara, Annemarie Eayrs, Dee Harris

Theo: https://creativecommons.org/2026/08/10/cc-at-wikimania-2026/

Bài được đưa lên Internet ngày: 10/08/2026

Khi cả Wikipedia và Creative Commons cùng kỷ niệm 25 năm thành lập trong năm nay, việc chúng tôi tham gia Wikimania 2026 mang một ý nghĩa đặc biệt. Sau một phần tư thế kỷ, cả hai tổ chức đã chuyển mình từ những dự án thử nghiệm đầy nỗ lực ban đầu thành một phần của cơ sở hạ tầng toàn cầu. Cộng đồng của chúng tôi đã lớn mạnh nhờ cam kết chung về tính mở, khả năng tiếp cận và tri thức. Hội nghị kéo dài một tuần này đã tái khẳng định cam kết đó trong bối cảnh AI đang định hình lại cách chúng ta tiếp cận tri thức và chia sẻ thông tin trực tuyến.

Trong khuôn khổ hội nghị, CC đã tổ chức một buổi gặp gỡ (salon) trước thềm sự kiện để kỷ niệm 25 năm thành lập, cũng như một hội thảo trong chương trình chính nhằm thảo luận về hành động tập thể trong kỷ nguyên AI. Các nhân viên của CC cũng tham gia nhiều phiên thảo luận trong suốt tuần lễ, đề cập đến các chủ đề như tác động của việc thu thập dữ liệu (crawling) bằng AI đối với sự sáng tạo và chia sẻ của con người, khoảng cách phối hợp giữa các cơ sở văn hóa và AI tạo sinh, cũng như hoạt động tập huấn về chiến dịch vận động toàn cầu của CC cho Tuyên bố Di sản Mở (Open Heritage Statement).

Qua các hoạt động trong tuần—bao gồm việc tham dự nhiều phiên thảo luận và những cuộc trò chuyện đầy giá trị tại gian hàng của CC—có thể thấy rõ một điều mà cộng đồng Wikimedia đặc biệt quan tâm: giữa những thay đổi nhanh chóng do AI mang lại, các giá trị chung và sức mạnh tập thể—những yếu tố từng góp phần định hình nên nền tảng web mở—giờ đây cần được phát huy để đảm bảo rằng AI sẽ phục vụ nhân loại, thay vì để nhân loại bị AI chi phối.

Với hơn 1.200 người tham dự, Wikimania đã tạo không gian để chúng tôi trao đổi ý tưởng, học hỏi từ những người ủng hộ phong trào mở khác và cùng suy ngẫm về các vấn đề mới nổi liên quan đến AI. Trong suốt tuần lễ, các phiên thảo luận và các cuộc trò chuyện đã làm nổi bật cả sự đa dạng về quan điểm lẫn những thách thức mà chúng ta đang đối mặt trong hệ sinh thái hiện tại, đồng thời mở ra cơ hội để cùng đoàn kết vì những mục tiêu chung, đảm bảo rằng tri thức mở có thể trở thành giải pháp đối trọng với xu hướng thương mại hóa các nguồn tài nguyên chung (the commons).

Creative Commons Salon: 25 năm hành trình CC

Chúng tôi đã tổ chức một buổi gặp gỡ thân mật (salon) trước thềm hội nghị, với sự tham gia của khoảng 30 đại diện đến từ Wikimedia Foundation, Arcadia, cộng đồng Wiki, các chi nhánh CC (Creative Commons) và nhiều tổ chức khác. Dù buổi gặp gỡ diễn ra trong không khí vui vẻ và thoải mái, đây vẫn là dịp để chúng tôi chia sẻ những cập nhật về các hoạt động rộng lớn hơn của mình, đồng thời tạo điều kiện cho những cá nhân xuất sắc trong phòng cùng thảo luận qua các hoạt động xoay quanh chủ đề "nguồn tài nguyên chung" (the commons), hành trình 25 năm của CC, các giá trị cốt lõi và những mối liên kết được hình thành trong quá trình chúng tôi góp phần định hình phong trào mở.

Các đồng điều phối viên—gồm Elliot Bledsoe (Chủ tịch Wikimedia Australia kiêm Đồng trưởng nhóm Creative Commons Australia), Melissa Hagemann (Giám đốc tổ chức BOAI) và Patricia Díaz Rubio (Giám đốc điều hành Wikimedia Chile)—đã chia sẻ về hành trình tham gia vào các hoạt động của CC ở những giai đoạn khác nhau trong sự nghiệp cũng như trong các bối cảnh toàn cầu đa dạng.

Melissa đã gắn bó với phong trào mở từ năm 2001, cũng chính là năm CC được thành lập. Bà từng tham gia tổ chức cuộc họp dẫn đến sự ra đời của Sáng kiến ​​Truy cập Mở Budapest – BOAI (Budapest Open Access Initiative); công việc này đã đưa bà trở thành người tiên phong trong lĩnh vực tri thức chung (knowledge commons) suốt hơn hai thập kỷ trước khi bà gia nhập hội đồng quản trị của CC vào năm 2025.

Elliot bắt đầu đặt ra những câu hỏi về việc chia sẻ mở khi còn là sinh viên và từng tham gia một nhóm thực hiện công việc sơ khởi là chuyển đổi giấy phép CC sao cho phù hợp với khung pháp lý tại Úc.

Patricia đến với lĩnh vực cấp phép mở từ nền tảng báo chí; bà được đào tạo chuyên ngành truyền thông xã hội tại Đại học Chile trước khi gia nhập Wikimedia Chile vào năm 2018 để thúc đẩy nội dung và di sản mở trong khu vực.

Một điểm thú vị được Elliot, Terri Janke (luật sư chuyên về quyền sở hữu trí tuệ và văn hóa của người bản địa) cùng đội ngũ CC Australia nêu ra là: đối với một số người, việc AI sử dụng dữ liệu mà không có sự đồng ý hay đóng góp ý kiến ​​của họ chính là lần đầu tiên họ trải nghiệm tình huống tương tự như điều mà nhiều cộng đồng Thổ dân và người bản địa đã phải đối mặt trong suốt nhiều năm—thậm chí từ trước khi AI tạo sinh (Generative AI) bắt đầu thu thập dữ liệu để huấn luyện.

Collateral Damage? Human Creativity and Interaction in the AI Crawling Era

Chia sẻ & Hành động Tập thể trong Kỷ nguyên AI

Tại hội thảo do CC tổ chức này, chúng tôi bắt đầu bằng việc hình dung về một tương lai đầy hy vọng nơi AI phục vụ tốt hơn cho lợi ích công cộng—cụ thể là viễn cảnh năm 2035—sau đó xác định những vấn đề đang cản trở bước tiến từ hiện tại đến tương lai đó. Hai thách thức nổi cộm nhất được chỉ ra là sự thiếu hụt thông tin về ghi công (attribution) và nguồn gốc xuất xứ (provenance) trong các sản phẩm đầu ra của AI; và việc thiếu sự lựa chọn cho những người quản lý và người tạo ra dữ liệu về cách thức các sản phẩm của họ được sử dụng.

Sau hoạt động này, những người tham gia chia thành hai nhóm để bắt đầu lên ý tưởng cho các giải pháp—từ những thay đổi xã hội mang tính lý tưởng và quy mô lớn cho đến các giải pháp kỹ thuật nhỏ hơn, cụ thể hơn—nhằm giải quyết hai thách thức cấp bách nhất đó. Các ý tưởng rất đa dạng, chẳng hạn như thành lập hội đồng quốc tế về trọng tài đối với tài nguyên chung (commons) để giảm thiểu vấn đề về quyền lựa chọn của người sáng tạo, hay các phương thức khác nhằm đảm bảo ghi nhận nguồn gốc và mang lại mức thù lao, đền bù công bằng hơn.

Hệ quả ngoài ý muốn? Sự sáng tạo và tương tác của con người trong kỷ nguyên AI thu thập dữ liệu

Anna Tumadóttir (CEO của CC) đã cùng Stan Adams (người điều phối, WMF), Mark Graham (Wayback Machine, Internet Archive), Monica Westin (Cambridge University Press) và Alek Tarkowski (Open Future) thảo luận về tác động của việc AI thu thập dữ liệu (crawling) đối với sự sáng tạo của con người và việc chia sẻ tri thức, cũng như cách các tổ chức đang thử nghiệm các giải pháp về kỹ thuật, chính sách và xã hội để bảo vệ những người đóng góp và duy trì sự tham gia.

Nhóm thảo luận quy tụ nhiều tổ chức đa dạng đang chịu tác động từ hoạt động thu thập dữ liệu quy mô lớn của AI dưới những góc nhìn khác nhau; và một điểm mấu chốt rút ra chính là: quan điểm, trải nghiệm và cách tiếp cận của những người ủng hộ lâu năm rất khác biệt. Việc xây dựng các giải pháp phục vụ người dùng toàn cầu sẽ đòi hỏi nhiều phương án đa dạng và tinh tế để giải quyết các lo ngại về kỹ thuật, pháp lý và xã hội do AI đặt ra.

Kết nối các tổ chức, Wikidata và AI tạo sinh: Từ những kho dữ liệu biệt lập đến cơ sở hạ tầng dùng chung

Cuộc thảo luận này có sự tham gia của Dee Harris (Giám đốc Truyền thông và Kết nối cộng đồng tại CC) cùng với Denny Vrandečić (người sáng lập Wikidata), Lydia Pintscher (Wikidata), João Alexandre Peschanski (WMBR), Tiến sĩ Pierre-Carl Langlais (CTO, Pleias) và Mark Graham (Giám đốc Wayback Machine, IA).

Người điều phối - Tiến sĩ Shani Evenstein Sigalov - đã mở đầu cuộc trò chuyện bằng câu chuyện về Paris Codex, một trong bốn cuốn sách của người Maya còn tồn tại đến ngày nay. Cuốn sách này đã được số hóa và có mục riêng trên Wikidata, nhưng thông tin về nguồn gốc, lịch sử vật lý và quá trình nghiên cứu kéo dài hàng thế kỷ của nó lại không hề xuất hiện trong dữ liệu mô tả (metadata) hay bất kỳ nguồn nào mà hệ thống AI có thể khai thác. Shani dùng câu chuyện này để dẫn dắt chủ đề xuyên suốt về lý do và cách thức tri thức của các cơ sở bị đứt gãy trong quá trình chuyển tải sang AI.

Từ đó, mỗi diễn giả đóng góp một phần vào việc xây dựng nhịp cầu kết nối này. Dee mở đầu bằng việc thảo luận về tình thế tiến thoái lưỡng nan mà các cơ sở di sản văn hóa đang đối mặt: việc mở quyền truy cập có nguy cơ khiến dữ liệu bị các bot AI "cào" và khai thác cạn kiệt, trong khi việc đóng kín quyền truy cập lại đồng nghĩa với việc trở nên vô hình trước các nhà nghiên cứu và công chúng – những đối tượng mà bộ sưu tập được xây dựng để phục vụ. João đã đưa ra một ví dụ phản biện: một bức tranh được tìm thấy lại trong kho lưu trữ kỹ thuật. Góc nhìn này đã xuyên suốt phần còn lại của phiên thảo luận, kết nối các vấn đề từ những hạn chế về cơ sở hạ tầng của Wikidata cho đến việc xác định chính xác những gì các nhà phát triển AI cần từ dữ liệu của các tổ chức để tạo ra một sự kết nối thực sự hiệu quả và giá trị.

Vận động Chính sách Toàn cầu: Đào tạo Nâng cao Năng lực

Được Wikimedia Foundation và Wikimedia Europe tổ chức, phiên thảo luận này mở đầu với phần chia sẻ của Dee về Liên minh Di sản Mở (Open Heritage Coalition) và Tuyên bố Di sản Mở (Open Heritage Statement), tập trung vào việc duy trì mối quan hệ với các tổ chức. Sau đó, hai trưởng nhóm công tác của Liên minh—Hardiansyah (Giám đốc điều hành Wikimedia Indonesia) và Patricia Díaz Rubio (Giám đốc điều hành Wikimedia Chile)—đã tham gia thảo luận và chia sẻ kinh nghiệm xây dựng mối quan hệ với các tổ chức tại khu vực của họ. Dee cũng giới thiệu chi tiết về Bộ công cụ Vận động (Advocacy Toolkit) của Liên minh, bao gồm các công cụ cốt lõi như "Phổ Đồng minh" (Spectrum of Allies), lập bản đồ các bên liên quan, "Thang đo Mức độ Gắn kết" (Ladder of Engagement) và kỹ thuật truyền tải thông điệp thuyết phục theo phương pháp "Sparks and Hooks" (Khơi gợi và Thu hút). Phiên thảo luận khép lại bằng một thử thách thực tế dành cho cộng đồng Wikimedia: chọn một cơ sở, xác định vị trí của họ trên thang đo mức độ gắn kết và vạch ra bước tiến tiếp theo cho họ trong năm nay.

Con người

Qua các phiên thảo luận, những cuộc trò chuyện, tiếng cười và cả những câu hỏi hóc búa, Wikimania 2026 đã nhắc nhở chúng ta rằng sau 25 năm hoạt động, tài sản lớn nhất cho chặng đường 25 năm tới chính là những con người luôn lựa chọn—hết lần này đến lần khác—tự kiến ​​tạo tương lai mà họ mong muốn thay vì chờ đợi người khác thực hiện điều đó.

Chuỗi hoạt động kỷ niệm 25 năm thành lập CC vẫn tiếp tục với các sự kiện sắp tới như hội thảo về tìm kiếm và tái sử dụng nội dung được cấp phép CC, các buổi tư vấn trực tuyến về pháp lý và cộng đồng, cùng nhiều hoạt động khác. Hãy xem danh sách các sự kiện sắp tới của chúng tôi. Chúng tôi cũng đang tiếp tục nhận bài đóng góp cho ấn phẩm (zine) kỷ niệm 25 năm. Hãy gửi các tác phẩm cắt dán (collage), bài viết sáng tạo, ảnh, âm nhạc và nhiều nội dung khác trước ngày 15 tháng 8!

Đọc thêm

• Respecting First Nations knowledge on Wikimedia platforms – Wikimedia Australia

• Wikimedia, the commons, and the new AI knowledge loop. 

• A Better Way to Give Credit: Introducing the Wikimedia Attribution Framework and API 

• Who Pays for the Commons? – Paul Keller

Tái bút: Hãy xem một số hình ảnh từ hội nghị trên Wiki Commons!